گرمای مرداد با بدن چه می‌کند؟ ۷ علامت خطر که نباید نادیده بگیرید
این روزها گرمای هوا فقط باعث کلافگی و تشنگی نمی‌شود؛ قرار گرفتن طولانی‌مدت در هوای داغ می‌تواند فشار قابل‌توجهی به بدن وارد کند و در بعضی افراد به کم‌آبی، فرسودگی گرمایی و حتی گرمازدگی شدید منجر شود.
در روزهای گرم، بدن برای پایین آوردن دمای خود بیشتر عرق می‌کند و جریان خون را به سمت پوست افزایش می‌دهد. اگر گرما شدید باشد یا فرد برای مدت طولانی در معرض آن قرار بگیرد، توانایی بدن برای خنک کردن خود کاهش پیدا می‌کند. سازمان جهانی بهداشت هشدار می‌دهد که گرمای شدید می‌تواند بیماری‌های قلبی، تنفسی، کلیوی و برخی بیماری‌های مزمن را تشدید کند.
اما از کجا بفهمیم بدن فقط از گرما خسته شده یا شرایط جدی‌تر شده است؟
آنچه دیگران میخوانند
در ادامه ۷ علامت مهمی را می‌خوانید که در روزهای گرم نباید نادیده گرفته شوند.
۱. سرگیجه و احساس سیاهی رفتن چشم‌ها
اگر بعد از ماندن در گرما احساس کردید سرتان گیج می‌رود، تعادل ندارید یا هنگام بلند شدن چشم‌هایتان سیاهی می‌رود، بدن ممکن است در حال نشان دادن نخستین نشانه‌های آسیب ناشی از گرما باشد.
سرگیجه می‌تواند همراه با کم‌آبی و افت فشار ایجاد شود و در صورت ادامه قرار گرفتن در گرما، وضعیت فرد را بدتر کند.
سازمان جهانی بهداشت نیز سرگیجه، تهوع و گیجی را از علائمی می‌داند که باید در شرایط گرمای شدید جدی گرفته شوند. (World Health Organization)
چه کار کنیم؟
در چنین شرایطی فعالیت را متوقف کنید و به یک محیط خنک یا سایه بروید. لباس‌های اضافی را کم کنید و بدن را به‌تدریج خنک کنید.
اگر سرگیجه شدید است، فرد بیهوش می‌شود یا علائم برطرف نمی‌شوند، باید کمک پزشکی دریافت شود.
۲. سردردی که در گرما شروع می‌شود
سردرد در هوای گرم یکی دیگر از علائم شایع مشکلات مرتبط با گرماست.
کم‌آبی بدن، تعریق زیاد و قرار گرفتن طولانی‌مدت در محیط داغ می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید سردرد شود. CDC نیز سردرد را در میان علائم بیماری‌های مرتبط با گرما قرار می‌دهد.
اگر سردرد بعد از قرار گرفتن در گرما شروع شده، به‌خصوص اگر همراه با ضعف، سرگیجه، تهوع یا تعریق شدید باشد، بهتر است آن را صرفاً به خستگی نسبت ندهید.
۳. تعریق شدید؛ وقتی بدن بیش از حد برای خنک شدن تلاش می‌کند
عرق کردن در هوای گرم کاملاً طبیعی است. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که فرد به‌شدت عرق کند و همزمان علائم دیگری مانند ضعف، سرگیجه، سردرد یا تهوع داشته باشد.
تعریق شدید یکی از نشانه‌هایی است که CDC برای بیماری‌های مرتبط با گرما ذکر می‌کند.
در این شرایط، ادامه فعالیت در فضای گرم می‌تواند وضعیت را بدتر کند.
یک نکته مهم
تعریق به‌تنهایی به معنی گرمازدگی شدید نیست. اما اگر همراه با تغییر وضعیت هوشیاری، گیجی، ضعف شدید یا علائم عصبی باشد، شرایط جدی‌تر است.
۴. تهوع و بی‌اشتهایی در روزهای داغ
گاهی در گرمای شدید، فرد ناگهان احساس تهوع می‌کند یا حتی میل خود به غذا را از دست می‌دهد.
تهوع یکی از علائم شناخته‌شده بیماری‌های مرتبط با گرماست و سازمان جهانی بهداشت نیز آن را در میان نشانه‌هایی قرار می‌دهد که باید هنگام مواجهه با گرمای شدید مورد توجه قرار گیرند.
اگر تهوع همراه با سرگیجه، ضعف، سردرد یا تعریق زیاد باشد، بهتر است فرد از محیط گرم خارج شود و بدنش خنک شود.
اگر فرد قادر به نوشیدن نیست، استفراغ مداوم دارد یا وضعیت هوشیاری او تغییر کرده است، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
۵. ضعف شدید و بی‌حالی ناگهانی
این همان حالتی است که بسیاری از افراد با جمله‌هایی مثل «یک‌دفعه احساس کردم توان ندارم» توصیفش می‌کنند.
ضعف می‌تواند یکی از نشانه‌های فرسودگی گرمایی باشد. CDC علائمی مانند ضعف، سرگیجه، سردرد، تهوع و تعریق غیرعادی را در فهرست علائم بیماری‌های مرتبط با گرما قرار داده است. (CDC)
اگر چنین حالتی در فضای باز یا محیط بسیار گرم ایجاد شد، ادامه فعالیت به امید اینکه «خودش خوب می‌شود» تصمیم مناسبی نیست.
به محیط خنک بروید و اجازه دهید بدن فرصت بازیابی پیدا کند.
۶. گرفتگی عضلات بعد از تعریق زیاد
گرفتگی عضلات، به‌خصوص هنگام فعالیت در هوای گرم، می‌تواند یکی دیگر از نشانه‌های فشار گرمایی باشد.
CDC گرفتگی عضلات را در کنار تعریق شدید، ضعف، سردرد، سرگیجه و تهوع از علائم بیماری‌های ناشی از گرما معرفی می‌کند.
این حالت می‌تواند در افرادی که مدت زیادی در گرما فعالیت می‌کنند بیشتر دیده شود.
اگر گرفتگی عضلات همراه با ضعف یا سرگیجه است، فعالیت را متوقف کنید و از گرما خارج شوید.
۷. گیجی، رفتار غیرعادی یا از دست دادن هوشیاری؛ زنگ خطر جدی
این مهم‌ترین قسمت ماجراست.
اگر فردی که در معرض گرما بوده گیج شده، رفتار غیرعادی دارد، نمی‌تواند درست پاسخ دهد، تعادل خود را از دست داده، تشنج کرده یا هوشیاری خود را از دست داده است، نباید منتظر ماند تا وضعیت خودبه‌خود بهتر شود.
این علائم می‌توانند نشانه گرمازدگی شدید (Heat Stroke) باشند؛ وضعیتی که یک فوریت پزشکی محسوب می‌شود. WHO نیز گیجی، هذیان، از دست دادن هوشیاری و علائم مشابه را از نشانه‌های نیازمند اقدام فوری می‌داند.
CDC نیز تأکید می‌کند که گرمازدگی می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و در موارد شدید به آسیب دائمی یا مرگ منجر شود.
در این شرایط چه کنیم؟
فرد را فوراً از محیط گرم خارج کنید و درخواست کمک پزشکی کنید. همزمان باید تلاش کرد بدن او سریع‌تر خنک شود.
در چنین شرایطی فرد را تنها نگذارید و منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی علائم نمانید.
تفاوت گرمازدگی معمولی با گرمازدگی شدید چیست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که همه علائم ناشی از گرما را «گرمازدگی» می‌نامیم؛ در حالی که شدت بیماری متفاوت است.
فرسودگی گرمایی
ممکن است با علائمی مانند:
- تعریق زیاد
- ضعف
- سردرد
- سرگیجه
- تهوع
- گرفتگی عضلات
همراه باشد. (CDC)
گرمازدگی شدید
مرحله بسیار جدی‌تری است و می‌تواند با:
- گیجی
- تغییر رفتار
- اختلال هوشیاری
- تشنج
- بیهوشی
- داغ شدن شدید بدن
همراه باشد.
گرمازدگی شدید یک وضعیت اورژانسی است.
چه کسانی در روزهای گرم بیشتر باید مراقب باشند؟
گرمای شدید برای همه یکسان نیست.
سالمندان، کودکان، افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن و کسانی که در فضای باز کار می‌کنند از گروه‌هایی هستند که بیشتر در معرض عوارض گرما قرار دارند. WHO همچنین بیماری‌های قلبی، تنفسی، کلیوی و برخی بیماری‌های مزمن را از مواردی می‌داند که ممکن است با گرمای شدید تشدید شوند.
بنابراین برای یک فرد سالم ممکن است یک روز بسیار گرم فقط باعث خستگی شود، اما برای فرد دیگری با بیماری زمینه‌ای، همان شرایط می‌تواند خطرناک‌تر باشد.
گرما فقط باعث گرمازدگی نمی‌شود
یک تصور اشتباه این است که خطر هوای بسیار گرم فقط به گرمازدگی محدود می‌شود.
گرمای شدید می‌تواند فشار بیشتری به سیستم قلبی‌عروقی وارد کند و در افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، شرایط بیماری را دشوارتر کند. WHO می‌گوید دوره‌های طولانی گرمای روز و شب می‌توانند فشار فیزیولوژیک تجمعی بر بدن ایجاد کنند و بیماری‌های قلبی‌عروقی، تنفسی، دیابت و بیماری‌های کلیوی را تشدید کنند.
به همین دلیل، حتی اگر فرد دچار گرمازدگی شدید نشود، باز هم باید در روزهای بسیار گرم مراقب وضعیت جسمی خود باشد.
در روزهای گرم چه کارهایی خطر گرمازدگی را کمتر می‌کند؟
پیشگیری از درمان آسان‌تر است.
۱. زمان بیرون رفتن را مدیریت کنید
اگر مجبور نیستید، فعالیت‌های سنگین و طولانی در فضای باز را به ساعات خنک‌تر منتقل کنید.
۲. آب کافی بنوشید
در هوای گرم بدن از طریق تعریق آب از دست می‌دهد. بنابراین باید به دریافت مایعات توجه بیشتری داشت.
۳. لباس سبک بپوشید
لباس‌های سبک و گشاد می‌توانند به تحمل بهتر گرما کمک کنند. WHO نیز پوشیدن لباس‌های سبک و گشاد را توصیه می‌کند.
۴. از سایه و محیط خنک استفاده کنید
اگر احساس کردید حالتان در گرما خوب نیست، منتظر شدیدتر شدن علائم نمانید.
به سایه یا محیط خنک بروید و بدن را خنک کنید. WHO نیز رفتن به مکان سایه‌دار یا دارای تهویه مناسب و استفاده از روش‌های خنک‌سازی را توصیه می‌کند.
۵. فعالیت سنگین را در گرمای شدید کاهش دهید
ورزش، کار ساختمانی، کشاورزی یا فعالیت فیزیکی سنگین در هوای داغ فشار بیشتری به بدن وارد می‌کند.
یک نکته مهم برای کسانی که دارو مصرف می‌کنند
اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، نباید تصور کنید گرما برای همه افراد تأثیر یکسانی دارد.
CDC هشدار می‌دهد که برخی داروها می‌توانند نحوه واکنش بدن به گرما را تغییر دهند و در بعضی شرایط خطر بیماری مرتبط با گرما را افزایش دهند.
بنابراین اگر داروی روزانه مصرف می‌کنید، به‌خصوص اگر بیماری زمینه‌ای دارید، درباره شرایط مناسب مصرف دارو در روزهای بسیار گرم با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
داروی خود را بدون نظر پزشک قطع یا مقدار آن را تغییر ندهید.
آیا فقط تشنه شدن یعنی بدن کم‌آب شده است؟
نه همیشه.
تشنگی یکی از نشانه‌های نیاز بدن به مایعات است، اما نباید منتظر بمانیم تا تشنگی شدید ایجاد شود؛ به‌خصوص در شرایطی که فرد زیاد عرق می‌کند یا مدت زیادی در فضای گرم قرار دارد.
از طرف دیگر، در شرایط پزشکی خاص، نوشیدن بیش از حد آب بدون توجه به وضعیت فرد نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد. اگر بیماری قلبی، کلیوی یا شرایط پزشکی خاص دارید، درباره میزان مناسب مایعات با پزشک خود مشورت کنید.
چه زمانی باید فوراً کمک پزشکی بگیریم؟
اگر فردی پس از قرار گرفتن در گرما دچار گیجی، تغییر رفتار، تشنج، بیهوشی یا اختلال واضح هوشیاری شده است، موضوع را جدی بگیرید.
همچنین اگر علائم شدید هستند یا با خارج شدن از گرما و خنک کردن بدن بهتر نمی‌شوند، باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
گرمازدگی شدید می‌تواند خیلی سریع پیشرفت کند و تأخیر در درمان آن خطرناک است.
آیا سالمندان باید در روزهای گرم بیشتر مراقب باشند؟
بله.
توانایی بدن برای تنظیم دما با افزایش سن می‌تواند تغییر کند و سالمندان یکی از گروه‌هایی هستند که در برابر گرمای شدید آسیب‌پذیرترند. WHO نیز سالمندان را در گروه‌های در معرض خطر بیشتر قرار می‌دهد.
به همین دلیل بهتر است در روزهای بسیار گرم، اعضای خانواده وضعیت سالمندان را بررسی کنند؛ مخصوصاً اگر تنها زندگی می‌کنند یا بیماری زمینه‌ای دارند.
یک چک‌لیست ساده برای روزهای داغ
قبل از خروج از خانه این موارد را در نظر بگیرید:
آب همراه دارید؟
لباس سبک پوشیده‌اید؟
قرار است مدت زیادی زیر آفتاب باشید؟
فعالیت سنگین دارید؟
داروی خاصی مصرف می‌کنید؟
فرد سالمند یا بیمار همراه شماست؟
اگر جواب بعضی از این سؤال‌ها مثبت است، بهتر است برنامه خود را برای کاهش زمان قرار گرفتن در گرما تنظیم کنید.
جمع‌بندی؛ این ۷ علامت را در گرمای مرداد جدی بگیرید
گرمای شدید فقط یک ناراحتی ساده نیست. بدن برای پایین آوردن دمای خود تحت فشار قرار می‌گیرد و اگر این فشار ادامه پیدا کند، ممکن است بیماری‌های مرتبط با گرما ایجاد شوند.
سرگیجه، سردرد، تعریق شدید، تهوع، ضعف، گرفتگی عضلات و تغییر وضعیت هوشیاری از علائمی هستند که باید به آنها توجه کرد.
اما در میان آنها، گیجی، تشنج، بیهوشی و تغییر رفتار اهمیت ویژه‌ای دارند و می‌توانند نشانه گرمازدگی شدید باشند؛ در چنین شرایطی باید فوراً کمک پزشکی دریافت کرد.
گرمازدگی قابل پیشگیری است؛ مهم‌ترین کار این است که علائم اولیه را بشناسیم، قبل از شدید شدن حالمان از گرما خارج شویم و افراد آسیب‌پذیر را در روزهای داغ تنها نگذاریم
