سقوط آزاد قدرت خرید کارگران: کاهش ۲۷۰ درصدی طی ۱۰ سال و نزول پایه مزد به ۸۳ دلار

طی یک دهه اخیر، طبقه کارگر ایران شاهد سقوطی بی‌سابقه در قدرت خرید و دستمزد واقعی خود بوده است. این کاهش چشمگیر، زندگی میلیون‌ها خانواده را تحت تاثیر قرار داده و آنان را با چالش‌های جدی معیشتی روبرو ساخته است.

به گزارش خبرآنلاین، دستمزد واقعی کارگران مشمول قانون کار، که زمانی معادل ۲۳۲ دلار بود، اکنون به ۸۳ دلار تقلیل یافته است. این کاهش ۲۷۰ درصدی نشان‌دهنده تنزل ۲.۷ برابری قدرت خرید کارگران نسبت به ده سال گذشته است.

فقر مطلق در کمین کارگران ایرانی

بر اساس استانداردهای جهانی، دستمزد روزانه کمتر از ۱۰ دلار، نشان‌دهنده فقر مطلق است. سازمان‌های بین‌المللی کارگری، از جمله ITUC، کارگرانی را که دستمزد روزانه‌شان کمتر از ۵ دلار باشد، «فقیر مطلق» یا در آستانه قحطی و گرسنگی طبقه‌بندی می‌کنند. با توجه به این معیارها، بخش عظیمی از کارگران ایرانی که ماهانه حدود ۱۰۰ دلار یا کمتر دریافت می‌کنند، در این گروه قرار می‌گیرند.

با احتساب تمامی مزایا، حداقل دستمزد کارگران متاهل دارای یک فرزند در سال جاری، ۲۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان تعیین شده که معادل ۱۲۴ دلار است. اما پایه مزد کارگران بدون احتساب مزایا، ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان است که با نرخ فعلی دلار، تنها ۸۳ دلار می‌شود. این رقم، ایران را در میان کشورهایی با کمترین دستمزد، در رتبه سوم جهانی قرار می‌دهد.

مسیر پرشتاب نزول

این سقوط دستمزد با شیب تند و بی‌سابقه‌ای رخ داده است. در حالی که سبد معیشت خانوار در اسفند ۱۴۰۴، ۴۲ میلیون تومان برآورد شده بود، شورای عالی کار، که تحت نفوذ دولت و کارفرمایان است، پایه مزد را تنها ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان تعیین کرد. این تصمیم، دریافتی کارگران مجرد را به کمی بیش از ۲۱ میلیون و کارگران متاهل با یک فرزند را به ۲۴ میلیون تومان می‌رساند.

افزایش بی‌رویه نرخ دلار پس از جنگ و بحران‌های اخیر نیز به این وضعیت دامن زده است. از آنجا که بسیاری از کالاها و مواد اولیه وارداتی هستند و قیمت دلار بر تمامی کالاها و خدمات تاثیر می‌گذارد، دستمزد واقعی کارگران، که بر اساس قدرت خرید سنجیده می‌شود، به پایین‌ترین حد خود در دهه‌های اخیر سقوط کرده است.

مقایسه با استانداردهای جهانی

در مقابل، در کشورهای توسعه‌یافته، حداقل دستمزد نیروی کار در محدوده چندین هزار دلار قرار دارد. بر اساس گزارش Visual Capitalist و داده‌های سازمان بین‌المللی کار، لوکزامبورگ با میانگین حقوق ماهانه ۹,۳۰۷ دلار (تعدیل‌شده با قدرت خرید)، در صدر قرار دارد. بلژیک با ۸,۲۹۷ دلار و هلند با ۷,۲۳۴ دلار نیز در رتبه‌های بعدی جای گرفته‌اند.

ده سال از ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵: دوران سخت برای کارگران

دوره ده ساله از ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵، با شوک‌های اقتصادی، تحریم‌های پیاپی و بحران‌های گسترده همراه بوده است. در این مدت، در حالی که عده‌ای سودهای کلان به دست آورده و به ابرمیلیاردر تبدیل شده‌اند، طبقه کارگر به شکلی بی‌سابقه در چاه فقر فرو رفته است.

یدالله فرجی، فعال صنفی بازنشستگان، این مسیر را دردناک توصیف می‌کند: «بسیاری از خانواده‌های کارگری از وضعیت ‘تقریباً متوسط’ به ‘فقیر’ و سپس ‘فقیر مطلق’ تبدیل شده‌اند. نمود عینی این وضعیت، سفره‌های خالی کارگران است؛ ما ده سال پیش ماهی چند کیلو گوشت قرمز می‌خریدیم، اما اکنون ماه‌هاست که رنگ گوشت را در سفره ندیده‌ایم.»

ضرورت ترمیم دستمزد و بهبود معیشت

در چنین شرایطی، برای جلوگیری از گسستگی‌های اجتماعی و بحران‌های گسترده، ترمیم مزد و بهبود معیشت طبقه کارگر حیاتی است. این سوال مطرح می‌شود که اگر دستمزد ترمیم نشود، کارگران ایرانی چگونه می‌توانند تاب‌آوری داشته باشند و بار هزینه‌های سنگین زندگی را به دوش بکشند؟

مسئولیت زندگی‌های به فقر فرورفته، بر عهده کیست؟ آیا کارگران زحمتکش ایرانی، مستحق دستمزدی کمتر از ۱۰۰ دلار و زندگی در فقر مطلق هستند؟ این پرسش‌های بنیادین نیازمند پاسخ‌های فوری و اقدامات عملی برای بهبود وضعیت معیشتی این قشر زحمتکش جامعه است.