عوامل مؤثر بر نوسانات قیمت مرغ در بازار ایران
قیمت مرغ در بازار ایران طی دوره‌های مختلف با نوسانات قابل توجهی روبرو بوده است. این تغییرات قیمتی، که گاهی به افزایش ۱۰۰ درصدی نیز می‌رسد، ناشی از مجموعه‌ای از عوامل پیچیده در زنجیره تولید و توزیع است. در ادامه به بررسی مهم‌ترین دلایل این نوسانات می‌پردازیم.
<h3>تأثیر نرخ ارز و نهاده‌های دامی</h3>
یکی از اصلی‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت مرغ، نرخ ارز و هزینه تأمین نهاده‌های دامی است. بخش قابل توجهی از نهاده‌های مورد نیاز برای تولید مرغ، مانند ذرت و کنجاله سویا، وارداتی هستند. تغییرات نرخ ارز، به ویژه حذف یا تغییر نرخ ارز ترجیحی (مانند ارز ۴۲۰۰ تومانی یا ۲۸۵۰۰ تومانی)، به طور مستقیم بر هزینه تمام‌شده تولید مرغ تأثیر می‌گذارد. بر اساس آمارها، تنها حدود ۳۶ درصد از هزینه‌های تولید مرغ با ارز ترجیحی تأمین می‌شود و مابقی با نرخ ارز آزاد محاسبه می‌گردد. این وابستگی شدید به نهاده‌های وارداتی و نوسانات ارزی، هرگونه جهش در نرخ ارز آزاد را بلافاصله به افزایش قیمت مرغ منتقل می‌کند.
آنچه دیگران میخوانند
<h3>کاهش جوجه‌ریزی و مشکلات تولید</h3>
کاهش جوجه‌ریزی در مقاطع زمانی خاص، یکی دیگر از دلایل مهم افزایش قیمت مرغ است. تولید مرغ یک فرآیند زمان‌بر و پیچیده است که شامل مراحل مختلفی از تولید جوجه یک‌روزه تا رسیدن به مرحله کشتار می‌شود. هرگونه اختلال در این چرخه، مانند کاهش جوجه‌ریزی در دو هفته اول فروردین ماه، می‌تواند منجر به کمبود عرضه و در نتیجه افزایش قیمت در هفته‌های آتی شود. به عنوان مثال، خروج ناگهانی ارز ارزان‌قیمت از دست وزارت جهاد کشاورزی و انتقال آن به مصرف‌کننده، در مقطعی باعث شد که برنامه تولید (جوجه‌ریزی) از کنترل خارج شود.
<h3>نقش شبکه توزیع و واسطه‌ها</h3>
علاوه بر عوامل تولیدی، مشکلات در شبکه توزیع و حضور واسطه‌ها نیز به گرانی مرغ دامن می‌زند. برخی مسئولان معتقدند که با وجود تولید کافی، اختلال در سیستم توزیع و فعالیت دلالان باعث افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت برای مصرف‌کننده می‌شود. اگرچه سامانه‌هایی مانند بازارگاه برای شفافیت در توزیع نهاده‌ها و حذف واسطه‌ها ایجاد شده‌اند، اما همچنان چالش‌هایی در این زمینه وجود دارد.
<h3>افزایش هزینه‌های جانبی تولید</h3>
علاوه بر نهاده‌ها و نرخ ارز، سایر هزینه‌های تولید نیز بر قیمت نهایی مرغ تأثیرگذارند. افزایش حقوق گمرکی، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل (تا ۳۰ درصد) و افزایش دستمزدها (تا ۶۰ درصد) در سال جدید، همگی به بالا رفتن هزینه تمام‌شده تولید مرغ منجر شده‌اند.
<h3>تغییر الگوی تقاضا و انتقال یارانه</h3>
انتقال یارانه ارزی از تولید به مصرف‌کننده، با هدف افزایش بهره‌وری و کاهش قیمت، همیشه به نتیجه مطلوب منجر نشده است. در برخی موارد، با وجود افزایش هزینه‌های تولید (مثلاً ۴۰۰ درصد) و افزایش قیمت مرغ (مثلاً ۱۰۰ درصد)، کاهش تقاضا مشاهده شده است. این امر نشان می‌دهد که یارانه منتقل شده به مصرف‌کننده ممکن است برای کالاهای دیگر هزینه شود و به هدف اصلی خود یعنی افزایش مصرف مرغ نرسد.
<h3>پیچیدگی مدیریت زنجیره تأمین</h3>
زنجیره تأمین مرغ در ایران بسیار گسترده و شامل هزاران واحد تولیدی و کشتارگاه است. تغییر یک عامل کلیدی مانند نرخ ارز در چنین زنجیره پیچیده‌ای، با تعارض منافع حلقه‌ها و فواصل زمانی غیرقابل تغییر، می‌تواند نظم تولید را برهم بزند. با این حال، وزارت جهاد کشاورزی بر مدیریت و بازگشت سریع به تولید مطلوب در شرایط بحرانی تأکید دارد.
در مجموع، گرانی مرغ در ایران پدیده‌ای چندوجهی است که ریشه در نوسانات نرخ ارز، وابستگی به نهاده‌های وارداتی، مشکلات در چرخه تولید و جوجه‌ریزی، ناکارآمدی در شبکه توزیع و افزایش هزینه‌های جانبی دارد. حل این معضل نیازمند رویکردی جامع و هماهنگ از سوی تمامی ذی‌نفعان در این صنعت است.
