افزایش سرسام‌آور هزینه سبد خوراک خانوار: فشار معیشتی بر دوش ایرانیان
هزینه سبد خوراک خانوار در ایران: ارقام نگران‌کننده و روند صعودی
تأمین حداقل نیازهای غذایی برای خانوارهای ایرانی به چالشی فزاینده تبدیل شده است. بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که هزینه سبد خوراک اساسی برای یک خانواده چهارنفره در اردیبهشت ۱۴۰۵ به بیش از ۲۱ میلیون تومان رسیده است. این رقم معادل ۷۱.۵ درصد حداقل دستمزد است، در حالی که در اردیبهشت ۱۴۰۴ این نسبت ۵۳.۹ درصد بود که نشان‌دهنده تشدید فشار معیشتی بر خانوارهای کم‌درآمد است.
بر اساس برآورد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، هزینه تأمین ماهانه ۱۱ قلم کالای اساسی برای یک خانواده چهارنفره در اردیبهشت امسال ۲۱ میلیون و ۲۱۲ هزار تومان بوده است. این در حالی است که مجموع دریافتی ماهانه یک سرپرست خانوار چهارنفره بر اساس مصوبه شورای عالی کار، ۲۵ میلیون و ۶۴۷ هزار تومان است. این ارقام نشان می‌دهد که حتی با احتساب کالابرگ نیز بیش از دو سوم درآمد خانوار صرف تأمین خوراک می‌شود.
رشد ۱۲۹ درصدی هزینه حداقل خوراک در یک سال
گزارش‌ها حاکی از رشد ۱۲۹ درصدی هزینه حداقل خوراک در یک سال است. تأمین تغذیه سالم برای هر فرد مستلزم مصرف منظم گروه‌های متنوع غذایی است تا از ابتلا به بیماری‌های ناشی از سوءتغذیه جلوگیری شود. هزینه تهیه این اقلام غذایی، به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت جسمی، حتی در شرایط کاهش درآمد نیز معمولاً از سبد مصرفی خانوار حذف نمی‌شود.
آنچه دیگران میخوانند
اکوایران با استفاده از الگوی «سبد غذایی بهینه» طراحی‌شده توسط مراکز علمی برجسته کشور، شاخصی ویژه برای محاسبه «هزینه ماهانه تأمین سبد غذایی مطلوب» توسعه داده است. این شاخص نشان می‌دهد که در تیرماه ۱۴۰۵، این هزینه برای هر فرد از ۸ میلیون تومان فراتر رفته است. مخارج یک فرد برای تأمین حداقلی از خوراک در تیرماه امسال به ۸ میلیون و ۲۰۲ هزار و ۴۸۲ تومان رسیده که بیانگر رشد ۴.۶۲ درصدی نسبت به خردادماه است. در مقایسه با تیرماه سال گذشته، این افزایش ۱۲۹ درصد بوده است.
سبد معیشت و حداقل دستمزد: شکافی عمیق‌تر
شورای عالی کار در اسفند ۱۴۰۴ حداقل مزد ماهانه سال ۱۴۰۵ را حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان تعیین کرد و هزینه سبد معیشت خانوار کارگری را نیز ۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان به رسمیت شناخت. با این حال، تازه‌ترین گزارش رسمی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که شاخص قیمت مصرف‌کننده در تیرماه نسبت به تیرماه سال گذشته ۸۷.۹ درصد افزایش یافته است. نرخ تورم سالانه به ۶۶ درصد و تورم ماهانه به ۳.۱ درصد رسیده است.
برای خانوارهای کارگری، ترکیب این تورم اهمیت بیشتری دارد. قیمت گروه «خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها» در تیرماه به‌طور متوسط ۱۲۸.۱ درصد بیشتر از تیر سال گذشته بوده است؛ یعنی سطح قیمت این گروه طی فقط یک سال بیش از دو برابر شده است. قیمت هشت گروه از ۱۰ گروه اصلی مواد غذایی در عرض یک سال دست‌کم دو برابر شده است. در این میان، قیمت روغن‌ها و چربی‌ها حدود ۳.۶ برابر، شیر، پنیر و تخم‌مرغ و همچنین انواع گوشت و فرآورده‌های آن حدود ۲.۵ برابر و نان و غلات و میوه و خشکبار حدود ۲.۲ برابر قیمت‌های سال قبل شده است.
محاسبات نشان می‌دهد که هزینه ماهانه سبد غذایی شامل نان، برنج، ماکارونی، حبوبات، سیب‌زمینی، سبزیجات، میوه، گوشت قرمز، مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات، روغن، قند و شکر و چای برای یک خانوار متوسط سه‌نفره حدود ۳۲ میلیون تومان و برای یک خانواده چهارنفره حدود ۴۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان می‌شود. این رقم صرفاً هزینه مواد غذایی است و اجاره مسکن، آب و برق و گاز، حمل‌ونقل، پوشاک، درمان، آموزش و سایر مخارج خانوار را شامل نمی‌شود. در سوی دیگر، مجموع حداقل مزد و مزایای قانونی یک کارگر متأهل دارای دو فرزند و یک سال سابقه کار، پیش از کسورات، به حدود ۲۶ میلیون و ۱۵۰ هزار تومان می‌رسد.
هزینه سبد خوراکی در ماه‌های اخیر
برآورد تازه سبد معیشت در مردادماه، هزینه حداقلی زندگی یک خانوار کارگری را به حدود ۹۱ میلیون و ۷۴۱ هزار تومان رسانده است؛ در مقابل، دریافتی کارگر متأهل دارای یک فرزند با مزایا حدود ۲۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان محاسبه شده است.
جدول کامل سبد خوراکی نشان می‌دهد که هزینه روزانه یک نفر برای اقلام اصلی به حدود ۳۵۲ هزار تومان می‌رسد و هزینه خوراکی یک خانوار متوسط ۳.۳ نفره، پس از اضافه شدن هزینه چاشنی‌ها، ادویه‌ها و نیازهای فرآوری و تبدیل غذا، حدود ۴۰ میلیون و ۱۵۹ هزار تومان در ماه محاسبه شده است.
در مهرماه سال جاری، یک خانوار ایرانی برای تأمین حداقلی از معاش به درآمدی نزدیک به ۱۳ میلیون تومان احتیاج داشته است. این هزینه نسبت به شهریورماه حدود ۶ درصد و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته تقریباً ۶۹ درصد افزایش داشته است. این ارقام نسبت به تورم اعلامی مرکز آمار بالاتر هستند.
محاسبات در مهرماه سال جاری نشان می‌دهد که یک فرد برای تأمین حداقلی از پروتئین مورد نیاز خود به رقمی معادل ۱ میلیون و ۱۰۸ هزار تومان نیاز دارد. برای لبنیات، ۱ میلیون و ۱۵۵ هزار تومان و برای میوه (شامل سیب و پرتقال) ۶۵۸ هزار تومان لازم است. مجموع مخارج برای این موارد ۲ میلیون و ۹۲۱ هزار تومان برآورد شده است. در کنار این اقلام، نان، برنج، ماکارونی، سیب‌زمینی، لوبیا قرمز، عدس، لپه، قند و شکر نیز مجموعاً ۱ میلیون و ۲۴۰ هزار تومان هزینه دارند. بنابراین، به‌طور کلی یک فرد برای تأمین حداقلی از خوراک به ۴ میلیون و ۱۶۱ هزار تومان احتیاج دارد. اگر همین سبد برای هر خانوار به‌طور متوسط ۳.۱ نفره محاسبه شود، مقدار مخارج به ۱۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان خواهد رسید.
در آبان ۱۴۰۴، هزینه کلی تأمین حداقل خوراک برای یک فرد ۴ میلیون و ۳۳۸ هزار تومان بوده است. اگر همین سبد غذایی برای یک خانوار ۳.۱ نفره محاسبه شود، هزینه آن به ۱۳ میلیون و ۴۵۰ هزار تومان می‌رسد. این مبلغ نسبت به مهرماه ۴.۲۵ درصد و نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۱.۳ درصد افزایش یافته است.
