سبد معیشت خانوار ایرانی در تنگنا؛ از کاهش مصرف گوشت تا اعتراض به تغییر دهک‌ها
افزایش بی‌سابقه هزینه‌های زندگی و کاهش قدرت خرید خانوارها، تغییرات عمیقی در الگوی مصرف و معیشت ایرانیان ایجاد کرده است. این وضعیت نه تنها سبد غذایی خانوار را کوچک‌تر کرده، بلکه به تغییرات در دهک‌بندی یارانه‌ها و اعتراضات گسترده منجر شده است.
تغییرات در سبد غذایی: کاهش مصرف اقلام اساسی
گزارش‌ها حاکی از آن است که افزایش قیمت‌ها، خانوارها را مجبور به کاهش یا حذف برخی اقلام از سبد خرید خود کرده است. نان، برنج، گوشت، روغن، لبنیات و میوه از جمله کالاهایی هستند که بیشترین تأثیر را پذیرفته‌اند. مشاهدات میدانی از نانوایی‌ها، میوه‌فروشی‌ها و مراکز عرضه مواد غذایی نشان می‌دهد که مراجعه مشتریان کاهش یافته و بسیاری از محصولات برای مدت طولانی‌تری در انتظار خریدار می‌مانند. در بازار میوه، مشتریان بیش از پیش به قیمت توجه می‌کنند و در صورت بالا بودن قیمت، خرید را به تعویق می‌اندازند.
لبنیات نیز با کاهش تقاضا مواجه شده و فروشندگان از ماندگاری بیشتر این محصولات در قفسه‌ها خبر می‌دهند. این تغییرات حتی به خانوارهای کم‌مصرف نیز سرایت کرده و خرید شیر، نوشیدنی‌های لبنی و میان‌وعده‌ها را تحت تأثیر قرار داده است. در مراکز عرضه میوه و تره‌بار، محصولات گران‌قیمت کمتر عرضه می‌شوند، زیرا فروشندگان نگران کاهش تقاضا هستند.
آنچه دیگران میخوانند
جایگزینی اقلام ارزان‌تر و کاهش رفاه
بر اساس آمارهای بانک مرکزی، سهم هزینه‌های خوراکی از کل هزینه‌های خانوار شهری از ۲۴.۳ درصد در یک دهه اخیر به حدود ۳۱ درصد افزایش یافته است. این افزایش نشان‌دهنده کاهش قدرت خرید و تمایل خانوارها به مصرف کالاهای ارزان‌تر است. به عنوان مثال، مصرف گوشت قرمز و ماهی کاهش یافته، در حالی که مصرف گوشت طیور و تخم‌مرغ افزایش چشمگیری داشته است. مصرف شیر و ماست نیز در سال‌های اخیر کاهش یافته، اما پنیر به دلیل تنوع بالا، رشد مصرف را تجربه کرده است.
این تغییرات نشان می‌دهد که خانوارها برای حفظ اقلام ضروری‌تر، مجبور به حذف یا محدود کردن مصرف برخی کالاهای دیگر شده‌اند. کاهش ۱.۴ درصدی مخارج حقیقی خانوار در سال گذشته نسبت به سال قبل، به معنای افت رفاه خانوار است.
دهک‌بندی یارانه‌ها و اعتراضات
همزمان با این تحولات اقتصادی، فرآیند بازنگری در دهک‌بندی اقتصادی خانوارها توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ادامه دارد. این وزارتخانه با استفاده از اطلاعات پایگاه رفاه ایرانیان، وضعیت درآمد، دارایی و شاخص‌های اقتصادی خانوارها را بررسی می‌کند تا یارانه‌ها و حمایت‌های معیشتی به شکل دقیق‌تری توزیع شود. با این حال، تغییر دهک خانوارها به یکی از دغدغه‌های اصلی یارانه‌بگیران تبدیل شده است، زیرا هرگونه تغییر می‌تواند بر ادامه دریافت یارانه یا حذف آن تأثیر بگذارد. بسیاری از سرپرستان خانوار به تغییرات ناگهانی و خطاهای احتمالی در دهک‌بندی‌ها اعتراض دارند، چرا که این دهک‌بندی مبنای اصلی سیاست‌های حمایتی دولت است و مستقیماً معیشت خانوارها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
این وضعیت نشان می‌دهد که افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید، نه تنها الگوی مصرف را تغییر داده، بلکه به نارضایتی‌هایی در زمینه توزیع یارانه‌ها نیز منجر شده است.
