آخرین وضعیت پرداخت معوقات بازنشستگان: چالش‌ها و وعده‌ها در سال ۱۴۰۵

با گذشت بیش از پنج ماه از آغاز سال ۱۴۰۵، پرونده پرداخت معوقات حقوق و فوق‌العاده خاص بازنشستگان و مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی همچنان باز است. این تأخیر طولانی، که از آن به عنوان طولانی‌ترین تأخیر در پرداخت مطالبات یاد می‌شود، موجی از نگرانی و اعتراض را در میان این قشر از جامعه به وجود آورده است.

تأخیر در پرداخت و وعده‌های مسئولان

بازنشستگان و مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی معمولاً هر سال برای دریافت مابه‌التفاوت افزایش حقوق سالانه، دو تا سه ماه در انتظار می‌مانند. اما در سال ۱۴۰۵، این انتظار به مراتب طولانی‌تر شده و با وجود گذشت پنج ماه، هنوز مابه‌التفاوت حقوق فروردین به طور کامل پرداخت نشده است. احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وعده داده است که ابتدا مابه‌التفاوت حقوق فروردین‌ماه واریز شود و پس از آن برای پرداخت مطالبات اردیبهشت تلاش خواهد شد. این اظهارات، نگرانی‌ها را درباره طولانی‌تر شدن روند پرداخت افزایش داده است.

بر اساس اعلام رسمی مسئولان وزارت کار و تأمین اجتماعی، روزانه دو هزار میلیارد تومان برای پرداخت معوقات بازنشستگان اختصاص می‌یابد. با این حال، فعالان صنفی به این روش پرداخت «قطره‌چکانی» به شدت اعتراض دارند و معتقدند که تخصیص روزانه ۲,۰۰۰ میلیارد تومان از کل ۸۲,۰۰۰ میلیارد تومان معوقات، برای بازنشستگان بسیار زیان‌بار است.

اعتراضات و مطالبات بازنشستگان

روش پرداخت قطره‌چکانی و تأخیر طولانی در واریز مطالبات، موجی از اعتراضات را در میان بازنشستگان ایجاد کرده است. جمعی از بازنشستگان تأمین اجتماعی در شهرهای مختلف از جمله شوش، رشت و اهواز، با برگزاری تجمعات اعتراضی، نارضایتی خود را از وضعیت موجود ابراز کرده‌اند. آن‌ها با بیان اینکه «مستمری ما زیر خط فقر است و حقوقمان برای نصف ماه هم کفاف نمی‌دهد»، از نحوه واریز معوقات به شدت انتقاد کرده‌اند.

مستمری‌بگیران صندوق تأمین اجتماعی، مطالبات کلیدی خود را شامل ارائه خدمات درمانی رایگان، بهبود تسهیلات و خدمات رفاهی، و صیانت از دارایی‌های شستا مطرح کرده‌اند و تأکید دارند که دولت باید بدهی انباشته خود به تأمین اجتماعی را بپردازد.

تأثیر تورم بر ارزش واقعی مطالبات

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بازنشستگان، کاهش ارزش واقعی مطالبات آنان به دلیل تورم است. با توجه به نرخ تورم و افزایش روزانه قیمت‌ها، آنچه به عنوان مطالبات به حساب آن‌ها واریز می‌شود، نمی‌تواند با هزینه‌های ماه‌های فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ برابری کند. تأخیر پنج‌ماهه در پرداخت معوقات، عملاً به معنای کاهش قدرت خرید بازنشستگان در این مدت بوده است. این در حالی است که تنها منبع درآمد و امرار معاش قشر بازنشسته و مستمری‌بگیر جامعه، همین حقوقی است که هر ماه به حساب آن‌ها واریز می‌شود.

کارشناسان اقتصادی معتقدند که تکرار چنین تأخیرهایی ناشی از مشکلات ساختاری در نظام تأمین اجتماعی و کسری منابع پایدار است. وابستگی شدید صندوق‌ها به بودجه عمومی، عدم تعادل میان ورودی و خروجی منابع، و مدیریت ناکارآمد از جمله دلایل این وضعیت عنوان شده است.

جزئیات اجرای احکام همسان‌سازی و پرداخت معوقات

اجرای احکام همسان‌سازی در سال ۱۴۰۵ به عنوان سومین و آخرین مرحله از برنامه سه‌ساله قانون برنامه هفتم توسعه، با صدور احکام جدید برای بیش از ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر از خردادماه اجرایی شده است. این طرح با هدف رساندن مستمری بازنشستگان مشمول به حداقل ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری در مقایسه با حداقل دستمزد همان سال، در حال پیگیری است. سازمان تأمین اجتماعی تأکید دارد که همسان‌سازی به معنای پرداخت یک مبلغ مساوی و یکسان به همه نیست و برای هر فرد بر اساس سوابق بیمه‌پردازی و شرایط خاص خودش متفاوت است.

افزایش حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵ به شرح زیر تعیین شده است:

• حداقل‌بگیران: افزایش ۶۰ درصدی (مبلغ مستمری: حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان)
• سایر سطوح: افزایش ۴۵ درصدی به همراه مبلغ ثابت حدود ۱ میلیون و ۵۵۸ هزار تومان

میانگین افزایش مستمری بازنشستگان سازمان تأمین اجتماعی حدود ۵۰ درصد برآورد شده است. با این حال، مزایای جانبی حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۵ بدون تغییر نسبت به سال گذشته پرداخت خواهد شد که شامل کمک‌هزینه مسکن (۲۷۰ هزار تومان)، کمک‌هزینه معیشت (۶۰۰ هزار تومان)، کمک‌هزینه عائلهمندی (۲,۱۰۰,۶۸۷ تومان) و کمک‌هزینه اولاد (۱,۷۱۹,۳۷۶ تومان به ازای هر فرزند) است. سازمان تأمین اجتماعی محدودیت‌های شدید منابع مالی را دلیل عدم افزایش مزایای جانبی عنوان کرده است.

پرداخت معوقات بازنشستگان مربوط به مابه‌التفاوت افزایش حقوق فروردین و اردیبهشت و همچنین اجرای مرحله سوم همسان‌سازی، با مجموع حدود ۸۲ هزار میلیارد تومان، بر اساس اعلام سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس از قول وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، از ۱۰ شهریورماه آغاز خواهد شد. با این حال، زمان قطعی و نهایی پرداخت معوقات هنوز از سوی سازمان تأمین اجتماعی به صورت رسمی اعلام نشده است و سازمان برای تأمین منابع مالی مورد نیاز، از طریق بانک رفاه کارگران در حال رایزنی است.

چالش‌های پیش رو

با وجود آغاز فرآیند پرداخت، همچنان چالش‌های جدی پیش روی بازنشستگان وجود دارد:

• تداوم روند کند پرداخت: با توجه به اینکه پرداخت‌ها تاکنون تنها به حروف «ج» و «چ» رسیده، تکمیل فرآیند برای همه بازنشستگان تا پایان شهریور با تردید مواجه است.
• بلاتکلیفی معوقات اردیبهشت: در حالی که معوقات فروردین‌ماه پس از ماه‌ها انتظار و به شکل قطره‌چکانی در حال واریز است، تکلیف معوقات اردیبهشت همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.
• کاهش ارزش واقعی مطالبات: تأخیر طولانی در پرداخت، ارزش واقعی حقوق بازنشستگان را به دلیل تورم کاهش داده است.
• فشار بر صندوق تأمین اجتماعی: کارشناسان معتقدند بدهی انباشته دولت به تأمین اجتماعی، یکی از عوامل اصلی این نابسامانی است.

این وضعیت، علاوه بر آثار اقتصادی، پیامدهای اجتماعی و روانی نیز به همراه داشته است. بازنشستگان که سال‌ها در بازار کار فعالیت کرده‌اند، انتظار دارند در دوران بازنشستگی از حداقل امنیت مالی برخوردار باشند. اما تأخیر در پرداخت‌ها، احساس بی‌اعتمادی نسبت به نهادهای مسئول را افزایش داده و نارضایتی عمومی را تشدید کرده است.