جزئیات سبد معیشت خانوار و شرایط استفاده از کالابرگ

مقدمه

در سال‌های اخیر، موضوع سبد معیشت خانوار و حمایت‌های دولتی از جمله کالابرگ، به یکی از دغدغه‌های اصلی خانواده‌های ایرانی تبدیل شده است. با توجه به نوسانات اقتصادی و افزایش هزینه‌ها، دولت با ابلاغ آیین‌نامه‌هایی تلاش کرده است تا با تخصیص اعتبار کالابرگ و تعیین گروه‌های مشمول، بخشی از فشار اقتصادی را از دوش خانوارها بردارد. این مقاله به بررسی جزئیات سبد معیشت، شرایط استفاده از کالابرگ و گروه‌های مشمول این طرح می‌پردازد.

سبد معیشت خانوار چیست؟

سبد معیشت خانوار به مجموعه‌ای از کالاها و خدمات ضروری اطلاق می‌شود که برای تأمین حداقل نیازهای یک خانوار در طول ماه لازم است. این سبد شامل هزینه‌های خوراک، بهداشت، پوشاک و سایر کالاها و خدمات ضروری است. در ایران، مراکز علمی معتبری مانند انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی و دانشکده علوم تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تهران، الگوهایی تحت عنوان «سبد غذایی بهینه» طراحی کرده‌اند که ترکیبی استاندارد از گروه‌های غذایی ضروری را برای تأمین نیازهای روزانه بدن ارائه می‌دهد.

بر اساس محاسبات اکوایران، هزینه تأمین سبد غذایی مطلوب برای هر فرد در فروردین ۱۴۰۴ به بیش از ۳ میلیون و ۱۵۷ هزار تومان رسیده است که نسبت به فروردین سال قبل ۴۷.۳ درصد رشد داشته است. این سبد شامل ۱۳ گروه کالایی است که با هدف پوشش نیازهای تغذیه‌ای با حداقل هزینه طراحی شده و اقلام اقتصادی‌تر و پرمصرف‌تر مانند برنج وارداتی و حبوباتی چون عدس و لپه در آن اولویت دارند.

جزئیات آیین‌نامه تضمین امنیت غذایی و حمایت معیشتی

بر اساس آیین‌نامه ابلاغی دولت، ماهانه مبلغ ۱۰ میلیون ریال (یک میلیون تومان) اعتبار کالابرگ به صورت علی‌الحساب برای هر فرد مشمول طرح در نظر گرفته می‌شود. اعتبار چهار ماهه اول به صورت یکجا تخصیص می‌یابد و اعتبار هر ماه در زمان مقرر فعال و قابل استفاده خواهد بود.

گروه‌های مشمول طرح کالابرگ

تمامی خانوارهای ایرانی ساکن کشور که در روز ابلاغ آیین‌نامه یارانه نقدی دریافت می‌کنند، به همراه کلیه کارکنان دولت و بازنشستگان، مشمول این طرح هستند. همچنین، خانوارهایی که یارانه نقدی دریافت نمی‌کنند، در صورت درخواست می‌توانند مشمول طرح شوند.

نحوه استفاده از اعتبار کالابرگ

مشمولان طرح می‌توانند اعتبار خود را به دو صورت استفاده کنند:

1. اعتبار خرید کالا: این اعتبار برای خرید اقلام مشخصی از فروشگاه‌های عامل یا واحدهای صنفی قابل استفاده است.
2. کالایی: در این روش، کالا به صورت مستقیم در اختیار خانوار قرار می‌گیرد.

تا زمان تصویب آیین‌نامه نهایی کالابرگ، نحوه اعطای آن به روش اعتبار خرید کالا در چارچوب اقلام مشمول فعلی عمل خواهد شد.

جبران افزایش هزینه‌ها

آیین‌نامه پیش‌بینی کرده است که افزایش هزینه ناشی از تغییر قیمت اقلام سبد کالای مشمول، به صورت فصلی ارزیابی شده و از محل منابع موجود در حساب پشتیبان، از طریق افزایش اعتبار کالابرگ جبران شود.

حذف خانوارهای پردرآمد از طرح کالابرگ

دولت با ابلاغ آیین‌نامه جدید، شرایط دقیق حذف خانوارهای پردرآمد از چرخه حمایت‌های یارانه‌ای و کالابرگ را مشخص کرده است. سازمان برنامه و بودجه مکلف است منابع مالی اجرای طرح کالابرگ را از محل حذف یارانه نقدی دهک‌های هشتم، نهم و دهم تأمین کند. این رویکرد با هدف تخصیص منابع به سمت گروه‌های نیازمند و دهک‌های پایین درآمدی اتخاذ شده است.

معیارهای حذف از طرح

خانوارهای دهک‌های ۸ تا ۱۰ که میانگین مجموع درآمد ماهانه اعضای آن‌ها در دوره شش‌ماهه از سقف‌های زیر فراتر باشد، مشمول حمایت دولت نخواهند بود:

تعداد اعضای خانوار سقف درآمد ماهانه (تومان) یک نفر ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ دو نفر ۳۶,۰۰۰,۰۰۰ سه نفر ۴۲,۰۰۰,۰۰۰ چهار نفر ۴۸,۰۰۰,۰۰۰ پنج نفر ۵۴,۰۰۰,۰۰۰

علاوه بر سقف درآمدی، چهار گروه دیگر نیز از یارانه‌ها و کالابرگ حذف می‌شوند:

• مالکان املاک لوکس: مجموع ارزش ریالی املاک و مستغلات (از جمله باغ ویلاهای مجلل) بیش از ۵۰ میلیارد تومان.
• مالکان خودروهای گران‌قیمت: مجموع ارزش خودروهای سواری یا وانت دو کابین با پلاک شخصی بیش از ۵ میلیارد تومان.
• مصرف‌کنندگان پرمصرف: مصرف برق و گاز بالاتر از استاندارد در ۳ سال گذشته و عدم اصلاح الگوی مصرف ظرف یک ماه پس از اعلام.
• ایرانیان مقیم خارج: بر اساس اعلام وزارت امور خارجه و وزارت کشور.

نتیجه‌گیری

طرح کالابرگ و آیین‌نامه‌های مرتبط با آن، تلاشی از سوی دولت برای حمایت از امنیت غذایی و معیشت خانوارها، به ویژه دهک‌های پایین درآمدی، در مواجهه با تورم و افزایش هزینه‌ها است. با این حال، تعیین سقف درآمدی و معیارهای حذف برای دهک‌های پردرآمد، نشان‌دهنده رویکرد هدفمند دولت در تخصیص منابع و تمرکز بر گروه‌های نیازمندتر است.