بررسی تفاوت قیمت گوشت قرمز از میادین تا فروشگاه‌ها: چرا مصرف‌کننده نهایی گران‌تر می‌خرد؟

مقدمه

بازار گوشت قرمز در ایران همواره یکی از پرنوسان‌ترین و پیچیده‌ترین بازارها از نظر قیمت‌گذاری بوده است. مصرف‌کنندگان اغلب با تفاوت‌های چشمگیر قیمت در نقاط مختلف عرضه، از میادین میوه و تره‌بار گرفته تا خرده‌فروشی‌ها، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و حتی فروشگاه‌های آنلاین مواجه می‌شوند. این تفاوت‌ها نه تنها بر قدرت خرید خانوارها تأثیر می‌گذارد، بلکه سوالاتی را درباره کارایی بازار و عوامل مؤثر بر قیمت نهایی گوشت قرمز مطرح می‌کند.

تفاوت قیمت در میادین میوه و تره‌بار

بررسی‌ها نشان می‌دهد که میادین میوه و تره‌بار می‌توانند نقطه شروعی برای درک نوسانات قیمت باشند. برای مثال، در فاصله تیر تا مرداد، ران گوساله با کاهش ۱۶.۷ درصدی از ۱ میلیون و ۹۲۰ هزار تومان به ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. این در حالی است که سردست گوساله در همین مدت بدون تغییر و با قیمت ۱ میلیون و ۳۶۰ هزار تومان عرضه شده است. این نوسانات نشان می‌دهد که حتی در یک کانال عرضه، تغییرات قیمت گوشت گوسفندی و گوساله لزوماً هم‌جهت نیستند.

وضعیت قیمت در خرده‌فروشی‌های سطح شهر

خرده‌فروشی‌های سطح شهر و حومه، با وجود تفاوت‌های جزئی، قیمت‌های نسبتاً نزدیکی را ارائه می‌دهند. ران گوسفند در خرده‌فروشی‌های سطح شهر ۱ میلیون و ۹۵۰ هزار تومان و در حومه ۱ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان است. ران گوساله نیز به ترتیب ۱ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان و ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان قیمت دارد. این اختلاف حدود ۵۰ هزار تومانی، که کمتر از سه درصد قیمت نهایی است، نشان‌دهنده ثبات نسبی قیمت در این بخش از بازار است.

فروشگاه‌های زنجیره‌ای و کالابرگ الکترونیک

فروشگاه‌های زنجیره‌ای که اغلب مشمول طرح کالابرگ الکترونیک هستند، به دلیل عرضه گوشت به صورت قطعه‌بندی شده و بسته‌بندی، قیمت‌های بالاتری دارند. برای مثال، ران و سردست گوسفند در این فروشگاه‌ها هر کدام ۲ میلیون و ۳۰ هزار تومان و ران و سردست گوساله ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. حتی راسته گوساله به ۲ میلیون و ۳۴۰ هزار تومان می‌رسد که در برخی موارد از نرخ خرده‌فروشی‌ها نیز بالاتر است. این موضوع نشان می‌دهد که اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ، امکان خرید مقدار محدودی از گوشت قرمز بسته‌بندی را فراهم می‌کند و سهم آن در تأمین این کالا محدود است.

فروشگاه‌های اینترنتی و اختلاف قیمت محسوس

بیشترین اختلاف قیمت در فروشگاه‌های اینترنتی مشاهده می‌شود. ران گوسفندی در این فروشگاه‌ها ۲ میلیون و ۳۹۸ هزار تومان و سردست گوسفندی ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان قیمت دارد که حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان بالاتر از قصابی‌های سطح شهر است. ران و سردست گوساله نیز به ترتیب ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان و ۱ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان عرضه می‌شوند. این اختلاف قیمت را می‌توان به عواملی نظیر هزینه‌های بسته‌بندی، برندسازی، زنجیره توزیع، حمل‌ونقل، خدمات ارسال و همچنین بازار هدف این فروشگاه‌ها (که عمدتاً در مناطق شمال شهر فعالیت دارند و مشتریانشان سهولت خرید را بر قیمت ترجیح می‌دهند) نسبت داد. این وضعیت منجر به تقسیم بازار گوشت به دو بخش با الگوهای مصرف متفاوت شده است: بازار سنتی و بازار آنلاین.

عوامل مؤثر بر تفاوت قیمت

تفاوت قیمت گوشت قرمز در کانال‌های مختلف عرضه، ناشی از عوامل متعددی است:

• هزینه‌های بسته‌بندی و فرآوری: گوشت‌های بسته‌بندی شده و آماده طبخ، هزینه‌های اضافی برای فرآوری، بسته‌بندی و نگهداری دارند که به قیمت نهایی اضافه می‌شود.
• زنجیره توزیع: هرچه تعداد واسطه‌ها در زنجیره توزیع بیشتر باشد، قیمت نهایی برای مصرف‌کننده افزایش می‌یابد.
• هزینه‌های حمل‌ونقل و لجستیک: ارسال و توزیع کالا، به ویژه در فروشگاه‌های آنلاین، هزینه‌هایی را به همراه دارد.
• برندینگ و خدمات مشتری: فروشگاه‌های زنجیره‌ای و آنلاین اغلب خدمات بیشتری ارائه می‌دهند و برندسازی قوی‌تری دارند که این موارد نیز در قیمت‌گذاری لحاظ می‌شود.
• بازار هدف: برخی فروشگاه‌ها، به ویژه آنلاین، مناطق خاصی را هدف قرار می‌دهند که مشتریان آن‌ها تمایل بیشتری به پرداخت هزینه بالاتر برای راحتی و کیفیت دارند.
• کارایی بازار: مطالعات نشان می‌دهد که سرعت انتقال قیمت در بازارهای گوشت قرمز بالا است، اما انتقال قیمت می‌تواند نامتقارن باشد. این به معنای آن است که افزایش قیمت در سطوح عمده‌فروشی یا کشتارگاه ممکن است سریع‌تر و بیشتر به خرده‌فروشی منتقل شود تا کاهش قیمت.

نتیجه‌گیری

در مجموع، هرچند قیمت‌ها در خرده‌فروشی‌های سنتی از ثبات نسبی بیشتری برخوردارند، اما با تغییر محل عرضه، فاصله قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند. مصرف‌کننده بسته به محل خرید، با نرخ‌های متفاوتی برای یک کالای مشابه مواجه می‌شود. این اختلاف نرخ میان محل‌های مختلف عرضه، به چند صد هزار تومان می‌رسد و نشان می‌دهد که محل عرضه، نقش پررنگ‌تری در قیمت نهایی کالا نسبت به موقعیت جغرافیایی فروشگاه‌ها دارد. برای ایجاد یکپارچگی و شفافیت در بازار، توصیه می‌شود از ابزارها و نهادهای اطلاع‌رسانی جهت انتقال بهتر اطلاعات و همچنین مدیریت هزینه‌های تولید و کاهش تکانه‌های وارد شده بر بازار استفاده شود.