سفر در زمان: عکس خیابان لختیها (سعدی) تهران در دوره قاجار
به گزارش سرویس تاریخ کافه خبر خیابان سعدی امروزی، که زمانی قلب تپنده تجارت و مد در تهران محسوب میشد، گذشتهای متفاوت و نامی غریب را در حافظه تاریخی خود حمل میکند. تصویری که به تازگی از آرشیوهای دوره قاجار منتشر شده، نمایی بکر و خاکی از این معبر را نشان میدهد که در آن زمان به «خیابان لختیها» شهرت داشت.
چرا لختیها؟
شاید امروز شنیدن نام «لختیها» برای یکی از خیابانهای مرکزی تهران عجیب به نظر برسد، اما در عصر قاجار، این نام ریشه در امنیت و جغرافیای شهری داشت. در آن دوران، این منطقه خارج از هسته مرکزی شهر و در مجاورت خندقهای شمالی تهران قرار داشت. به دلیل خلوت بودن و وجود زمینهای بایر، این مسیر پاتوقی برای سارقان و راهزنانی بود که عابران را برهنه (لخت) کرده و اموالشان را میربودند. از همین رو، مردم با بیم و هراس از این مسیر یاد میکردند.
تغییر چهره در عصر پهلوی
با آغاز قرن چهاردهم خورشیدی و گسترش مدرنیسم در تهران، این خیابان خاکی و ناامن، شاهد تغییری بنیادین بود. در پی جشنهای هزاره سعدی در سال ۱۳۱۳، نام این خیابان به پاسداشت استاد سخن، به «سعدی» تغییر یافت. طولی نکشید که معماران برجستهای همچون «نیکولای مارکوف»، بناهای باشکوهی (مانند ساختمان کارخانه قند یا ساختمان معروف جیپ) را در این خیابان بنا کردند و سعدی به لوکسترین خیابان تهران تبدیل شد؛ جایی که نخستین مغازههای شیک، نمایندگیهای خودرو و دفاتر تجاری مدرن در آن شکل گرفتند.
آنچه دیگران میخوانند
در عکسی که پیش روی شماست (برگرفته از آرشیو فرادید)، چند نکته حائز اهمیت است:
- پوشش مردم: لباسهای بلند (قبا) و کلاه نمدی مردان، نشاندهنده زیست روزمره طبقه متوسط و پایین در اواخر دوره قاجار است.
- بافت کالبدی: خانهها و دکانهای خشتی با تیرهای چوبی و سایهبانهای پارچهای، گویای معماری ابتدایی این منطقه پیش از سنگفرش شدن و ورود اتومبیل است.
- حضور حیوانات: وجود سگها در متن خیابان، نمایی از زیست نیمهروستایی تهران قدیم را به تصویر میکشد که هنوز با استانداردهای یک «پایتخت مدرن» فاصله زیادی داشت.
امروزه خیابان سعدی با بورس ابزارآلات صنعتی و ساختمانهای تاریخیاش، پیوندی میان تهرانِ خاکیِ قاجاری و کلانشهرِ شلوغِ کنونی است. این تصویر، یادآوری است بر این حقیقت که چگونه یک بیابان ناامن در قلب شهر، میتواند طی یک قرن به یکی از استراتژیکترین معبرهای پایتخت بدل شود.
