فرآیند جایگزینی چک‌های کاغذی با چک الکترونیکی وارد مرحله تازه‌ای شده است. در حالی که استفاده از چک دیجیتال برای اشخاص حقیقی در شبکه بانکی راه‌اندازی شده، هنوز امکان استفاده کامل اشخاص حقوقی با یک چالش مهم مواجه است و طبق آخرین گزارش‌ها، از مهلت دوماهه تعیین‌شده برای رفع این مشکل، یک ماه باقی مانده است.

چک الکترونیکی قرار است یکی از مهم‌ترین تغییرات در نظام پرداخت کشور باشد؛ ابزاری که بدون نیاز به برگه کاغذی، امضای فیزیکی و مراجعه حضوری به شعبه امکان صدور، انتقال و وصول چک را فراهم می‌کند.

بانک مرکزی نیز پیش از این سامانه «چکاد» یا چک امن دیجیتال را برای ایجاد بستر امن مبادله چک‌های الکترونیکی راه‌اندازی کرده است.

مهلت یک‌ماهه بانک مرکزی برای تکمیل چک الکترونیکی

موضوع اصلی این روزها، استفاده اشخاص حقوقی و شرکت‌ها از چک الکترونیکی است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، برای بانک مرکزی یک مهلت دوماهه در نظر گرفته شده تا مشکلات مربوط به راه‌اندازی چک الکترونیکی برای اشخاص حقوقی را برطرف کند. یکی از مهم‌ترین موانع موجود، موضوع ثبت مهر و امضای دیجیتال شرکت‌ها و اشخاص حقوقی عنوان شده است.

اکنون از این مهلت دوماهه، یک ماه باقی مانده و باید دید بانک مرکزی در این مدت چگونه مشکل موجود را برطرف خواهد کرد.

چرا چک الکترونیکی برای شرکت‌ها مهم است؟

بخش قابل توجهی از معاملات تجاری کشور با استفاده از چک انجام می‌شود و شرکت‌ها و اشخاص حقوقی نیز سهم مهمی در این مبادلات دارند.

به همین دلیل، تا زمانی که زیرساخت چک الکترونیکی برای اشخاص حقوقی به‌طور کامل فراهم نشود، فرآیند حذف چک‌های کاغذی نمی‌تواند به‌طور کامل انجام شود.

در حال حاضر، یکی از چالش‌های اصلی همین موضوع است که شرکت‌ها چگونه بتوانند مهر و امضای دیجیتال خود را در فرآیند صدور چک ثبت و استفاده کنند.

چک الکترونیکی چیست؟

چک الکترونیکی از نظر کارکرد، همان چک بانکی است، اما به جای برگه کاغذی در بستر دیجیتال صادر و مدیریت می‌شود.

بانک مرکزی در معرفی چک الکترونیکی اعلام کرده است که این ابزار امکان مدیریت و نظارت آنلاین مبادلات چک را فراهم می‌کند و از مزایای آن می‌توان به سرعت بالاتر ثبت و پردازش، حذف نیاز به نسخه فیزیکی و امنیت بیشتر اشاره کرد.

در چک الکترونیکی، فرآیند صدور با استفاده از امضای الکترونیکی و احراز هویت انجام می‌شود و اطلاعات چک در سامانه‌های بانکی ثبت و قابل پیگیری است.

تفاوت چک کاغذی و چک الکترونیکی چیست؟

مهم‌ترین تفاوت، حذف برگه فیزیکی است.

در چک کاغذی، صادرکننده یک برگ چک را تکمیل و امضا می‌کند و دارنده نیز سند فیزیکی را در اختیار دارد. اما در چک الکترونیکی، اطلاعات چک به صورت دیجیتال ثبت شده و فرآیند صدور و انتقال نیز در بستر الکترونیکی انجام می‌شود.

از مهم‌ترین مزایای چک الکترونیکی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش احتمال سرقت یا مفقودی چک
• کاهش امکان جعل و تحریف
• حذف جابه‌جایی برگه‌های کاغذی
• ثبت و رهگیری الکترونیکی اطلاعات
• امکان انجام بسیاری از فرآیندها بدون مراجعه به شعبه
• سرعت بیشتر در پردازش و انتقال اطلاعات چک

بانک مرکزی نیز امنیت بالاتر، عدم امکان تحریف و امکان اعتبارسنجی و احراز هویت دیجیتال را از مزیت‌های این ابزار اعلام کرده است.

چک‌های کاغذی چه زمانی حذف می‌شوند؟

حرکت شبکه بانکی به سمت چک الکترونیکی بخشی از برنامه گسترده‌تر برای کاهش استفاده از چک‌های کاغذی است.

در همین راستا، بانک مرکزی برای کاهش تدریجی تعداد برگ‌های دسته‌چک کاغذی و افزایش سهم چک‌های الکترونیکی برنامه‌هایی را اجرا کرده است. در برخی مراحل نیز نسبت چک‌های الکترونیکی صادرشده و واگذار‌شده به‌صورت مرحله‌ای افزایش پیدا می‌کند.

با این حال، حذف کامل چک کاغذی و زمان‌بندی دقیق آن باید بر اساس آخرین مقررات و ابلاغیه‌های رسمی بانک مرکزی دنبال شود و نمی‌توان صرفاً بر اساس یک زمان‌بندی قدیمی، تاریخ قطعی برای پایان چک کاغذی اعلام کرد.

تا پایان فروردین ۱۴۰۵ چند چک دیجیتال صادر شد؟

استقبال از چک الکترونیکی نیز در حال افزایش است.

بر اساس آمار منتشرشده، از زمان راه‌اندازی این ابزار تا پایان فروردین ۱۴۰۵ حدود ۳.۵ میلیون فقره چک دیجیتال در شبکه بانکی کشور صادر شده است.

این آمار نشان می‌دهد استفاده از چک دیجیتال به تدریج در حال گسترش است، هرچند تکمیل زیرساخت‌های مربوط به اشخاص حقوقی همچنان یکی از حلقه‌های مهم این فرآیند محسوب می‌شود.

تکلیف شرکت‌ها و اشخاص حقوقی چه می‌شود؟

در شرایط فعلی، مهم‌ترین انتظار از بانک مرکزی، تکمیل زیرساخت لازم برای استفاده کامل اشخاص حقوقی از چک الکترونیکی است.

با توجه به اینکه از مهلت دوماهه تعیین‌شده یک ماه باقی مانده، باید دید آیا مشکل مربوط به ثبت مهر و امضای دیجیتال شرکت‌ها در همین بازه برطرف خواهد شد یا نیاز به تمدید مهلت وجود خواهد داشت.

جدول آخرین وضعیت چک الکترونیکی

جمع‌بندی

چک الکترونیکی به تدریج در حال جایگزین شدن با چک‌های کاغذی است و استفاده از آن برای اشخاص حقیقی در شبکه بانکی توسعه پیدا کرده است. اما برای تکمیل این فرآیند، راه‌اندازی کامل چک دیجیتال برای شرکت‌ها و اشخاص حقوقی اهمیت زیادی دارد.

در حال حاضر، از مهلت دوماهه‌ای که برای رفع مشکلات این بخش در نظر گرفته شده، یک ماه باقی مانده است. بنابراین در هفته‌های آینده باید منتظر اعلام آخرین وضعیت از سوی بانک مرکزی و مشخص شدن نحوه استفاده کامل اشخاص حقوقی از چک الکترونیکی باشیم.