آلودگی هوا و بارندگی در کلان‌شهرهای ایران؛ وضعیت ۲۳ مهر و پیش‌بینی‌های آتی
وضعیت آب و هوای کلان‌شهرهای ایران در ۲۳ مهر
بر اساس گزارش سازمان هواشناسی کشور، امروز چهارشنبه ۲۳ مهرماه، تداوم بارندگی همراه با رعد و برق در نوار شمالی کشور پیش‌بینی می‌شود. کارشناس سازمان هواشناسی اعلام کرده است که تا روز جمعه، بارندگی و رعد و برق در استان‌های گیلان، مازندران، شرق اردبیل و ارتفاعات البرز در قزوین و البرز مورد انتظار است. همچنین، به دلیل شکل‌گیری ابرهای همرفتی در جنوب شرق کشور، رعد و برق و وزش باد شدید موقتی در جنوب سیستان و بلوچستان، شمال هرمزگان و جنوب کرمان پیش‌بینی می‌شود. در ۵ روز آینده نیز در شمال شرق و برخی مناطق شرق کشور، وزش باد شدید منجر به خیزش گرد و خاک خواهد شد و غرب دریای خزر مواج و متلاطم است.
آلودگی هوا در تهران و سایر کلان‌شهرها
در تهران، از امروز پایداری جوی و شکل‌گیری غبار رقیق پیش‌بینی می‌شود که تا روز جمعه کاهش کیفیت هوا را به همراه خواهد داشت. نوسانات دمایی تهران بین ۱۶ تا ۲۹ درجه سانتی‌گراد خواهد بود. شرایط نبود وزش باد قابل ملاحظه و کاهش نسبی کیفیت هوا در مناطق پرتردد مرکزی و جنوبی تهران از پنجشنبه ۲۳ مهر تا ظهر جمعه ۲۴ مهر نیز ادامه دارد. در بعد از ظهر چهارشنبه و جمعه، در نیمه جنوبی و مناطق غربی تهران، وزش باد متوسط تا نسبتاً شدید، با احتمال گرد و خاک موقت در مرزهای جنوبی و غربی و گاهی وزش باد نسبتاً شدید تا شدید در ارتفاعات، پیش‌بینی می‌شود که می‌تواند بهبود نسبی کیفیت هوا را در پی داشته باشد.
آسمان کلان‌شهرهای ایران از جمله تهران، مشهد، کرج، تبریز و اهواز با پایداری شرایط جوی و سرمای بدون باران و برف، با آلودگی شدید مواجه شده است. شاخص آلودگی هوای تهران در روزهای اخیر به ۱۷۸ رسیده و این شهر را در رده پنجم آلوده‌ترین شهرهای بزرگ جهان قرار داده است. رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی هشدار داده است که در صورت ادامه روند فعلی، شاخص آلودگی در برخی مناطق می‌تواند از ۲۰۰ نیز عبور کند و وارد مرحله بحرانی شود. مناطق ۱۳، ۱۴، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ تهران آلوده‌ترین نواحی پایتخت هستند و در مرز «بسیار ناسالم» قرار دارند. اداره کل هواشناسی استان تهران نیز اعلام کرده است که طی پنج روز آینده آسمان تهران صاف تا کمی ابری و غالباً غبارآلود خواهد بود و کاهش دما احتمال بروز پدیده وارونگی دما را افزایش می‌دهد.
آنچه دیگران میخوانند
امین حسین نقشینه، کارشناس سازمان هواشناسی، با اشاره به تداوم وارونگی دما و سکون هوا، اعلام کرده است که آلودگی هوا در تهران و بسیاری از کلان‌شهرها به سطح نگران‌کننده‌ای رسیده و این شرایط تا یک هفته آینده نیز پابرجا خواهد ماند. وی تأکید کرد که سازمان هواشناسی هشدار سطح نارنجی صادر کرده و بیش از ۸ کلان‌شهر درگیر این پدیده هستند. شهرهای تهران، کرج، اراک، اصفهان، تبریز و اهواز امروز سه‌شنبه و تهران، کرج، اراک، اصفهان، مشهد و اهواز روز چهارشنبه در معرض آلودگی شدید قرار دارند. شاخص کیفیت هوا در این روزها در وضعیت ناسالم برای همه گروه‌ها قرار می‌گیرد و در صورت کنترل نشدن منابع آلاینده، شاخص می‌تواند به آستانه خطرناک نیز برسد.
تأثیر آلودگی هوا بر بارندگی
آلودگی هوا می‌تواند تأثیرات منفی قابل توجهی بر بارندگی داشته باشد. بارندگی نقش مهمی در پاکسازی آلاینده‌ها از هوا دارد؛ قطرات باران، ذرات دود، گرد و غبار و مواد شیمیایی را جمع‌آوری کرده و به زمین می‌آورند. همچنین، رطوبت موجود در هوا با ذرات معلق و گازها ترکیب شده و آن‌ها را سنگین‌تر می‌کند که منجر به ته‌نشین شدن آلاینده‌ها می‌شود.
با این حال، آلودگی هوا می‌تواند مانع از تشکیل و بارش مؤثر باران شود. یکی از این تأثیرات، تشکیل «جزایر گرمایی شهری» است که باعث افزایش دما در شهرها می‌شود و جریان‌های همرفتی را ایجاد می‌کند که تشکیل و انتشار بارش را برای ابرهای بارانی دشوارتر می‌سازد. علاوه بر این، آلاینده‌ها می‌توانند به عنوان هسته‌های تراکم ابر عمل کرده و خواص میکروفیزیکی ابرها را تغییر دهند. در حضور غلظت‌های بالای این هسته‌ها، ابرها ممکن است قطرات کوچک‌تر آب یا کریستال‌های یخ ایجاد کنند که کارایی تولید بارندگی را کاهش می‌دهد. این پدیده که به «اثر آئروسل آلودگی» معروف است، می‌تواند منجر به سرکوب یا مهار بارندگی در مناطق آلوده شهری شود.
آلودگی هوا همچنین می‌تواند بر پایداری جو و دینامیک سیستم‌های آب و هوایی تأثیر بگذارد و تعادل طبیعی بین جذب و انعکاس تابش خورشیدی را تغییر دهد. این تغییرات می‌توانند الگوهای گردش طبیعی در جو را که برای انتقال رطوبت و تشکیل ابرهای بارانی ضروری است، مختل کنند. در نتیجه این عوامل ترکیبی، شهرهایی با سطح آلودگی بالا اغلب در مقایسه با مناطق روستایی مجاور، بارندگی کمتری را تجربه می‌کنند که به «کمبود باران شهری» یا «اثر سایه باران» معروف است. پژوهشگران نشان داده‌اند که ابرهای آلوده تقریباً عاری از قطرات آب هستند و قابلیت اشباع و ایجاد بارندگی ندارند. این وضعیت نشان می‌دهد که آلودگی هوا می‌تواند در شرایط خاص از نزولات جوی جلوگیری کند و بحران‌های خشکسالی را تشدید نماید.
پیش‌بینی‌های آتی
بر اساس پیش‌بینی‌ها، روز جمعه افزایش نسبی دما به‌ویژه در نیمه جنوبی و مناطق مرکزی استان تهران پیش‌بینی می‌شود. از شنبه شب، با رخنه یک سامانه بارشی، به‌تدریج افزایش ابر و در روز یکشنبه رگبار پراکنده در مناطق شمالی تهران مورد انتظار است. اما کارشناس سازمان هواشناسی تأکید کرده است که فعلاً تا یک هفته آینده هیچ سامانه بارشی قابل توجهی پیش‌بینی نمی‌شود و شرایط پایدار ادامه خواهد داشت. مدل‌های فعلی نشان می‌دهد که تنها اواسط هفته آینده (حدود یکم تا دوم دسامبر) مقداری افزایش ابر و نشانه‌هایی از ناپایداری خواهیم داشت. دامنه آلودگی امسال تنها محدود به کلان‌شهرها نیست و حتی برخی شهرهای کوچک نیز با کاهش کیفیت هوا مواجه شده‌اند.
