سد کرج پر شد، اما بحران آب تهران پابرجاست؛ هشدار تخلیه تهران در سال ۱۳۵۰ تکرار میشود؟
با پر شدن سد کرج در پی بارشهای اخیر، شاید این تصور ایجاد شود که نگرانیها از بابت تأمین آب شرب پایتخت به پایان رسیده است. اما کارشناسان حوزه آب و هواشناسی تأکید میکنند که این بهبود وضعیت، تنها یک مُسکن موقت است و بحران کمآبی در تهران همچنان به قوت خود باقی است.
به گزارش همشهری آنلاین، تصاویر اخیر سد کرج که نویدبخش پرآبی است، میتواند منجر به درک نادرستی از وضعیت واقعی منابع آبی تهران شود. این ذخایر، پس از پنج سال خشکسالی پیاپی و تنها با یک سال نسبتاً پربارش به این سطح رسیدهاند. با این حال، پیشبینی موج گرمای بیسابقه در تابستان پیش رو و افزایش تبخیر آب، فشار مضاعفی بر این منابع وارد خواهد کرد.
ریشههای تاریخی بحران آب تهران
دکتر نیما فرید مجتهدی، دکترای آب و هواشناسی، با اشاره به ریشههای تاریخی معضل کمآبی تهران، بیان میکند که این مشکل پدیدهای جدید نیست. وی به تیتر روزنامه اطلاعات در سال ۱۳۵۰ اشاره کرد که با هشدار «تهران باید به دلیل خشکسالی تخلیه شود»، ابعاد جدی این بحران را در آن زمان نیز نشان داده بود. این امر گواه این است که عدم تناسب منابع آبی با رشد جمعیت و مصرف، دهههاست که پایتخت را درگیر خود کرده است.
آنچه دیگران میخوانند
فرید مجتهدی در گفتوگو با همشهریآنلاین افزود: سرانه مصرف آب در تهران در حال حاضر حدود ۱۹۵ لیتر برای هر نفر در شبانهروز است، در حالی که استاندارد جهانی حدود ۱۳۰ لیتر را توصیه میکند. این مصرف بیرویه، حتی با افزایش ذخایر سدها نیز، امکان حل کامل مشکل را از بین میبرد.
چالشهای پیش رو: کمبارشی و تغییرات اقلیمی
ایران در سالهای اخیر با کسری انباشته منابع آب مواجه بوده و خشکسالیهای متوالی ذخایر آبی را به شدت کاهش داده است. با وجود بارشهای خوب در سطح کشور در سال آبی جاری، تهران همچنان با کاهش ۴۰ درصدی بارندگیها نسبت به میانگین بلندمدت روبرو بوده است. این وضعیت نشان میدهد که پر شدن سد کرج، هرچند نعمتی الهی است، اما نباید به منزله پایان بحران تلقی شود و بیشتر شبیه یک راهحل مقطعی عمل میکند.
تغییرات اقلیمی نیز به تشدید این بحران دامن زده است. افزایش دمای هوا، که سال گذشته در بسیاری از ایستگاههای هواشناسی کشور تا ۵ درجه گرمتر از نرمال بود و امسال نیز ادامه دارد، منجر به تبخیر بیشتر و افزایش نیاز به آب میشود. این عوامل، فشار مضاعفی بر منابع آبی و به ویژه ذخایر پشت سدها وارد میآورد.
ضرورت مدیریت مصرف و فرهنگسازی
یکی از چالشهای اصلی، بیتوجهی به مدیریت مصرف است. هنوز در بسیاری از شهرها، آبیاری فضای سبز در ساعات گرم روز و اوج تبخیر صورت میگیرد. بنابراین، حل بحران آب نیازمند یک رویکرد جامع شامل فرهنگسازی، مدیریت صحیح مصرف و اجرای جدیتر قوانین و ضوابط است.
ایران به طور طبیعی کشوری خشک است و ساکنان آن هزاران سال با کمآبی سازگار بودهاند، چنانچه فناوریهای بومی نظیر قنات گواه این سازگاری است. اما در سالهای اخیر، افزایش بیرویه نیازها و تقاضاها، بدون برنامهریزی کافی برای تأمین منابع، وضعیت را پیچیدهتر کرده است. با توجه به کاهش بارشها در تهران نسبت به میانگین بلندمدت، مدیریت مصرف آب در ماههای گرم آینده از اهمیت حیاتی برخوردار است. بهبود نسبی وضعیت سدها نباید ما را از واقعیت بحران آب غافل کند؛ عبور از این شرایط تنها با اصلاح الگوی مصرف، مدیریت تقاضا و سازگاری بیشتر با اقلیم کشور امکانپذیر خواهد بود.
