نان دولتی هم گران شد؟ فروش با نرخ مصوب یا قیمت دلخواه نانواییها؟
بازار نان در ایران با چالشهای جدی مواجه است؛ در حالی که دولت هر ساله نرخهای مصوبی را برای انواع نان دولتی اعلام میکند، اما واقعیتهای میدانی حاکی از آن است که نان به ندرت با این نرخها به دست مصرفکننده میرسد. این وضعیت، نارضایتی گستردهای را در میان شهروندان به وجود آورده است.
به نقل از هفت صبح، دولت با هدف جلوگیری از فروش آرد یارانهای در بازار آزاد، سهمیه آرد نانواییها را کاهش داده است. با این حال، این اقدام به جای حل مشکل، به تشدید گرانفروشی و تخلفات در نانواییها منجر شده و بار سنگین آن بر دوش مردم افتاده است.
چالشهای نان دولتی: از نرخ مصوب تا گرانفروشی پنهان
نرخهای مصوب کارگروه آرد و نان برای نانهای دولتی در تهران به شرح زیر است:
- سنگک: ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان
- بربری: ۱۰ هزار تومان
- لواش: ۲ هزار و ۷۰۰ تومان
اما بسیاری از نانواییها این نرخها را نادیده میگیرند. شهروندان گزارش میدهند که در هنگام پرداخت، بهای یک نان را دو بار از کارت آنها کسر میکنند یا با ترفندهایی نظیر تغییر نام نان به «کنجدی» یا «دو رو»، آن را با قیمتی به مراتب بالاتر عرضه میکنند.
آنچه دیگران میخوانند
سامانه ۱۲۴: شکایاتی که به نتیجه نمیرسند
سامانه ۱۲۴ سازمان حمایت از مصرفکنندگان، به عنوان مرجعی برای ثبت شکایات گرانفروشی و کمفروشی طراحی شده است. مردم شکایات خود را ثبت میکنند و کد پیگیری دریافت میکنند، اما گزارشها نشان میدهد که این شکایات اغلب به نتیجه ملموسی نمیرسند.
نانوایان متخلف نه جریمه میشوند و نه نظارت مؤثری بر عملکرد آنها اعمال میگردد. این ضعف نظارتی، به ویژه در شرایطی که قیمت نان آزاد دو برابر نان دولتی است، به نوعی مجوز گرانفروشی را صادر کرده است، زیرا نانوایان معتقدند فروش نان بربری دولتی با ۱۵ هزار تومان به جای ۱۰ هزار تومان، در مقایسه با نرخ ۳۰ هزار تومانی نان آزاد، تخلف بزرگی محسوب نمیشود.
کاهش سهمیه آرد و افزایش هزینهها: مردم قربانی اصلی
دولت مدعی است که کاهش سهمیه آرد یارانهای به دلیل جلوگیری از فروش آن در بازار آزاد است. با این حال، نانوایان از کاهش درآمد و افزایش هزینههای جانبی مانند اجارهبها، دستمزد و انرژی گلایه دارند و این فشار را به قیمت نان مصرفکننده منتقل میکنند.
در این میان، مردم به عنوان آخرین حلقه زنجیره، بهای این مناقشه را با نانی گرانتر و سفرهای خالیتر میپردازند، بدون آنکه نقشی در این وضعیت داشته باشند. این چرخه معیوب، نان را که قوت غالب میلیونها خانواده ایرانی است، به کالایی لوکس تبدیل کرده است.
ترفندهای نانوایان: از تغییر نام تا کوچک کردن چانه
یکی از رایجترین روشهای نانوایان برای افزایش قیمت، تغییر نام نان است. نانی که باید با نرخ مصوب فروخته شود، با افزودن اندکی کنجد یا دو رو کردن، با نامهایی مانند «نان کنجدی» یا «دو رو کنجدی» با قیمتی بسیار بالاتر عرضه میشود، در حالی که هزینه تمامشده آن توجیهکننده این افزایش نجومی نیست.
روش دیگر، کوچک کردن چانه نان است. برخی نانواییها برای جبران کاهش سهمیه آرد و افزایش هزینهها، وزن چانه نان را از ۷۵۰ گرم به ۶۰۰ یا حتی ۵۰۰ گرم کاهش دادهاند. این کاهش وزن، در واقع نوعی گرانفروشی پنهان است، زیرا مصرفکننده همان قیمت سابق را میپردازد اما نانی بسیار کوچکتر دریافت میکند. این اقدام نه تنها کیفیت نان را فدا میکند، بلکه سفره دهکهای پایین جامعه را نیز تهیتر از همیشه میسازد.
تورم خوراکیها و اهمیت نان
اهمیت قیمت نان زمانی بیشتر میشود که بدانیم تورم خوراکیها به ۱۳۳ درصد رسیده است و نان، قوت غالب میلیونها خانواده ایرانی است. در شرایطی که برنج برای همه در دسترس نیست، نان به ارزانترین و در دسترسترین خوراک تبدیل شده، اما اکنون خود به نمادی از نابرابری و فاصله طبقاتی بدل گشته است.
سامانههای نظارتی باید راهکاری عملی برای مقابله با این تخلفات پیدا کنند. فاصله بین وعده و عمل دولت، همراه با کاهش سهمیه آرد و افزایش هزینههای نانوایی، هر روز عمیقتر میشود و نان ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومانی، عملاً به کالایی برای طبقه متوسط تبدیل شده است و دهکهای پایین جامعه از همین قوت ساده نیز محروم میشوند.
