ابَر النینو در راهی ایران؟!/ پس از تابستان گرم و سوزان منتظر زمستان سرد یخبندنان باشید؟!
با افزایش احتمال شکلگیری پدیده اقلیمی النینو در ماههای آینده، نگاهها به تاثیر احتمالی این رویداد بر آبوهوای ایران معطوف شده است. کارشناسان اقلیم معتقدند النینو میتواند الگوهای بارشی در کشور را تغییر دهد و احتمال افزایش بارش در برخی مناطق ایران را بالا ببرد، اما این پدیده بهتنهایی نمیتواند پایان خشکسالی یا وقوع یک زمستان پربارش را تضمین کند. در این گزارش، آخرین پیشبینیهای جهانی درباره بازگشت النینو و تاثیر احتمالی آن بر بارندگی، دما و شرایط آبی ایران بررسی شده است.
افزایش احتمال وقوع یک رویداد قدرتمند النینو (El Niño) در ماههای آینده، توجه کارشناسان اقلیم را به خود جلب کرده است؛ پدیدهای که با گرمشدن غیرعادی آبهای سطحی اقیانوس آرام استوایی شکل میگیرد و میتواند الگوهای آبوهوایی در مناطق مختلف جهان را تغییر دهد. اما پرسش اصلی این است که آیا ظهور النینو میتواند شرایط جوی ایران را نیز دستخوش تغییر کند؟
بر اساس آخرین گزارشهای مراکز معتبر اقلیمی جهان، نشانههای تقویت النینو در حال افزایش است. مرکز پیشبینی اقلیمی آمریکا (CPC) اعلام کرده است که پس از عبور از شرایط لانینا، احتمال شکلگیری النینو در نیمه دوم سال افزایش یافته و این وضعیت میتواند تا پایان سال ادامه پیدا کند.
همچنین برخی مدلهای پیشبینی اقلیمی از احتمال شکلگیری یک النینوی بسیار قوی در پاییز و زمستان خبر دادهاند؛ هرچند شدت نهایی این پدیده همچنان به تغییرات دمای سطح اقیانوس آرام در ماههای آینده وابسته است.
آنچه دیگران میخوانند
النینو چیست و چرا اهمیت دارد؟
النینو یکی از فازهای چرخه اقلیمی «نوسان جنوبی النینو» یا ENSO است که زمانی رخ میدهد که دمای آبهای بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی برای مدتی طولانیتر از حد معمول افزایش پیدا کند.
این تغییر دمایی اگرچه در یک نقطه از اقیانوس آرام آغاز میشود، اما از طریق تغییر مسیر بادها و جریانهای جوی میتواند بر آبوهوای مناطق دوردست اثر بگذارد؛ از افزایش بارش در برخی مناطق جهان گرفته تا تشدید خشکسالی یا موجهای گرما در مناطق دیگر.
آیا النینو باعث بارندگی بیشتر در ایران میشود؟
پاسخ قطعی به این سؤال ساده نیست. برخلاف تصور عمومی، النینو به معنی «بارش حتمی» برای ایران نیست، اما مطالعات اقلیمی نشان میدهد این پدیده میتواند احتمال تغییر در الگوهای بارندگی کشور را افزایش دهد.
یک پژوهش منتشرشده درباره ارتباط ENSO با بارش حوضههای آبریز ایران نشان میدهد در دورههای النینو، در بسیاری از مناطق کشور تمایل به افزایش ناهنجاری مثبت بارش مشاهده شده است؛ در حالی که دورههای لانینا بیشتر با کاهش بارندگی همراه بودهاند.
با این حال، ایران در منطقهای قرار دارد که بارش آن تحت تاثیر عوامل متعددی مانند سامانههای مدیترانهای، دریای سرخ، دریای عرب، الگوهای فشار جوی و تغییرات دمایی منطقهای است؛ بنابراین نمیتوان تنها بر اساس وقوع النینو، یک زمستان پربارش یا کمبارش را پیشبینی کرد.
کدام مناطق ایران بیشتر تحت تاثیر قرار میگیرند؟
بررسیهای اقلیمی نشان میدهد در صورت تقویت النینو، احتمال تغییر در مسیر سامانههای بارشی غربی افزایش مییابد؛ موضوعی که میتواند استانهای غربی، شمالغربی و بخشهایی از جنوب و مرکز کشور را تحت تاثیر قرار دهد.
با این حال، شدت و پراکندگی بارشها ممکن است متفاوت باشد؛ بهگونهای که یک منطقه با افزایش بارندگی مواجه شود و منطقهای دیگر تغییر محسوسی را تجربه نکند.
آیا النینو پایان خشکسالی ایران است؟
کارشناسان تاکید دارند حتی یک النینوی قوی نیز نمیتواند به تنهایی بحران کمآبی ایران را حل کند. ذخایر آبی کشور، وضعیت سفرههای زیرزمینی، مصرف آب و مدیریت منابع، عواملی هستند که نقش تعیینکنندهتری در وضعیت آبی ایران دارند.
همچنین افزایش بارشها در صورت وقوع، الزاماً به معنای کاهش مشکلات آبی نیست؛ زیرا بارشهای کوتاهمدت و شدید ممکن است به جای تغذیه منابع آب، باعث روانآب و سیلاب شوند.
جمعبندی
نشانههای اقلیمی از احتمال شکلگیری یک النینوی قابل توجه در ماههای آینده حکایت دارد، اما هنوز برای اعلام قطعی تاثیر آن بر زمستان ایران زود است. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که این پدیده میتواند احتمال افزایش بارش در ایران را بیشتر کند، اما شدت و محل اثرگذاری آن به عوامل جوی دیگری نیز وابسته خواهد بود.
به بیان دیگر، النینو میتواند یک فرصت برای بهبود بارشهای ایران باشد، اما تضمینی برای پایان خشکسالی یا ورود کشور به یک دوره پربارش نیست.
