جنگنده J-20 چین با موتور بومی WS-15 به توانایی رقبای آمریکایی دست یافت

J-20 چین: پروازی تازه با قلب بومی WS-15

پس از سال‌ها انتظار و تلاش بی‌وقفه، جنگنده پنهانکار J-20 چین سرانجام با تجهیز به موتور بومی و پیشرفته WS-15، به اوج توانایی‌های طراحی شده خود دست یافته است. این دستاورد مهم، نه تنها یک نقطه عطف در صنعت هوانوردی چین محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند موازنه قدرت نظامی در سطح جهانی، به ویژه در منطقه اقیانوس آرام، را دگرگون سازد.

به گزارش گجت نیوز، نیروی هوایی چین از دیرباز در پی تثبیت برتری هوایی خود بوده است. موتور، به عنوان قلب تپنده هر جنگنده، نقش حیاتی در دستیابی به این هدف ایفا می‌کند. برای جنگنده پنهانکار J-20 که با نام مستعار «اژدهای قدرتمند» شناخته می‌شود، بهره‌مندی از موتوری قدرتمند، همواره یک چالش اساسی بوده است. اکنون با ورود موتور WS-15 به خط تولید، پکن به هدف خود نزدیک‌تر شده و این رویداد، پیامدهای گسترده‌ای برای موازنه قدرت نظامی در منطقه خواهد داشت.

تولد اژدهای پنهانکار و چالش‌های اولیه

جنگنده J-20 اولین پرواز خود را در ژانویه ۲۰۱۱ انجام داد و در سال ۲۰۱۷ به عنوان نخستین جنگنده پنهانکار عملیاتی خارج از ایالات متحده وارد خدمت شد. طراحی منحصربه‌فرد آن، شامل بدنه‌ای بلند و یکپارچه، آرایش بال دلتا-کانارد و ورودی‌های هوای بدون دیورتر، همگی برای دستیابی به سرعت و برد بالا در عین حفظ ویژگی پنهان‌کاری صورت گرفته بود.

با این حال، موتورهای این جت هرگز با انتظارات طراحی هماهنگ نبودند. هواپیماهای اولیه با نسخه‌های روسی AL-31 پرواز می‌کردند و از حدود سال ۲۰۲۱، ناوگان به موتور داخلی WS-10C تغییر یافت که خود یک راه‌حل موقت به شمار می‌رفت. ارزیابی مؤسسه خدمات متحد سلطنتی (RUSI) در سال ۲۰۲۱ و گزارش پنتاگون در سال ۲۰۲۳، صراحتاً بیان می‌کرد که این موتورها J-20 را کم‌قدرت کرده، آن را از قابلیت سوپرکروز محروم ساخته و مانع از رقابت آن با عملکرد پروازی و چابکی جنگنده F-22 می‌شدند.

WS-15: تحقق رؤیای ۱۵ ساله سوپرکروز

موتور WS-15 برای مدت طولانی، یک وعده دور از دسترس برای برنامه جنگنده J-20 بود. اما در سال ۲۰۲۳، سازنده موتورهای دولتی چین از آغاز تولید انبوه آن خبر داد و در همان سال، برای اولین بار یک فروند جنگنده J-20 با دو موتور WS-15 پرواز کرد. وب‌سایت «The War Zone» در سال ۲۰۲۴ تصاویری واضح از جنگنده J-20A مجهز به WS-15 منتشر کرد و به ارقام حیاتی آن اشاره کرد.

نمونه‌های اولیه این موتور، طبق گزارش‌ها، حداقل ۳۶ هزار پوند نیروی رانش با پس‌سوز تولید می‌کنند که هدف نهایی ۴۰ هزار پوند است. این میزان در مقایسه با حدود ۳۵ هزار پوند برای هر یک از موتورهای F119 جنگنده F-22 قرار می‌گیرد. این نیروی رانش می‌تواند J-20A را به «گروه نخبه جنگنده‌های فعلی که قادر به سوپرکروز با سرعت بالای ۱ ماخ هستند» برساند و پیشرفت‌های مورد نیاز را در سرعت حمله و سقف پرواز فراهم کند. سوپرکروز به معنای حفظ سرعت مافوق صوت بدون استفاده از پس‌سوز است که می‌تواند مخازن سوخت را در عرض چند دقیقه خالی کند و مزیتی حیاتی در نبردهای هوایی محسوب می‌شود. سرعت نهایی تخمینی برای J-20 حدود ۲ ماخ است.

پتانسیل J-20 در میدان نبرد: از موشک‌های دوربرد تا تهدید تانکرها

اهمیت این پیشرفت در فیزیک پرتاب موشک نهفته است. یک موشک که از جنگنده‌ای با سرعت مافوق صوت و در ارتفاع بالا شلیک می‌شود، پرواز خود را با انرژی اولیه بیشتری آغاز می‌کند. یک جنگنده که با سرعت مافوق صوت و بدون پس‌سوز کروز می‌کند، با همین انرژی و سوخت ذخیره‌شده به نقطه پرتاب می‌رسد. به این ترتیب، سرعت نه تنها یک مزیت فرار، بلکه یک افزایش‌دهنده برد برای هر سلاحی است که هواپیما حمل می‌کند.

چین زرادخانه موشک‌های هوا‌به‌هوای خود را بر اساس این منطق ساخته است. ارزیابی ژانویه RUSI از نیروی هوایی چین نشان می‌دهد که خانواده موشک‌های PL-15، PL-16 و PL-17 نه تنها برد بیشتری نسبت به جت‌های غربی مجهز به AIM-120 AMRAAM دارند، بلکه در هر برد مشخصی، «مزیت زمان رسیدن به هدف» را فراهم می‌کنند زیرا موشک‌ها با سرعت بیشتری به اوج خود می‌رسند. موشک PL-16 با باله‌های تاشو طراحی شده که J-20 می‌تواند شش فروند از آن‌ها را به‌صورت داخلی حمل کند و ظرفیت حمل مهمات را بدون به خطر انداختن پنهان‌کاری جت افزایش دهد.

نگرانی‌های آمریکا و گسترش توانایی‌ها

RUSI به این نتیجه رسیده است که چین اکنون توانایی تهدید تانکرهای سوخت‌رسان هوایی آمریکا، گروه‌های ناو هواپیمابر و پایگاه‌های جلو در فواصل ۱۰۰۰ کیلومتری یا بیشتر را دارد. قدرت هوایی آمریکا در غرب اقیانوس آرام به تعداد کمی از هواپیماهای بزرگ، کند و غیرپنهان‌کار مانند تانکرهای KC-135 و KC-46 و هواپیماهای رادار و فرماندهی متکی است. یک رهگیر پنهان‌کار که با سرعت مافوق صوت کروز می‌کند، زمان واکنش این هواپیماها را به حداقل می‌رساند و فاصله تهدید را افزایش می‌دهد.

پنتاگون در گزارش دسامبر ۲۰۲۵ خود به کنگره هشدار داد که افزایش موجودی انواع J-20 برای رقابت با عملیات هوایی آمریکا و متحدان در یک درگیری طراحی شده است. همچنین در ژانویه ۲۰۲۶، پکن در پانزدهمین سالگرد این برنامه، فاش کرد که جنگنده J-20S (نسخه دو سرنشینه) قابلیت حمله دریایی را نیز به مأموریت‌های این خانواده اضافه می‌کند.

چالش‌ها و افق‌های آینده

با وجود تمام پیشرفت‌ها، برخی تحلیلگران معتقدند که نبردهای هوایی مدرن عمدتاً بر اساس کشف و ردیابی، یعنی چه کسی ابتدا دیگری را می‌بیند و از کمین شلیک می‌کند، تعیین می‌شود و سرعت به تنهایی پس از ردیابی، نمی‌تواند از موشک فرار کند. طبق این منطق، پنهان‌کاری و ادغام حسگرهای J-20 بسیار مهم‌تر از سرعت مافوق صوت آن است و تمرکز بر سرعت خام، نوستالژی دوران جنگ سرد به نظر می‌رسد.

با این حال، این دیدگاه نمی‌تواند اهمیت سرعت و برد را در سناریوهای عملیاتی گسترده، به ویژه در مناطق وسیع، نادیده بگیرد. خود تعریف نقش این جت نیز محل مناقشه است. رسانه‌های غربی J-20 را یک رهگیر پنهان‌کار برای شکار تانکرها و هواپیماهای فرماندهی می‌دانند، در حالی که توصیف چینی‌ها از آن، یک جنگنده برتری هوایی است که برای شکست دادن سایر جنگنده‌ها طراحی شده است؛ یک فرمانده نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق (PLAAF) هدف آن را «از بین بردن تمام جنگنده‌های نسل چهارم» عنوان کرده است.

تولید انبوه نیز در اینجا نقش حیاتی دارد. تخمین زده می‌شود که تولید سالانه J-20 در چین حدود ۱۲۰ فروند است، در حالی که ناوگان F-22 با ۱۸۷ فروند هواپیما در سال ۲۰۱۲ به پایان رسید. شمارش RUSI نشان می‌دهد که تا اواسط سال ۲۰۲۵ حدود ۳۰۰ فروند J-20 در خدمت بوده که از حدود ۵۰ فروند در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته و این روند به سمت حدود ۱۰۰۰ فروند تا سال ۲۰۳۰ اشاره دارد. این اعداد یک ارتقاء عملکردی را به یک مشکل استراتژیک در مقیاس وسیع تبدیل می‌کنند: نه یک رهگیر سریع که خط سوخت‌رسانی را بررسی می‌کند، بلکه اسکادران‌هایی از آن‌ها.