رونمای چین از موش بالستیک هولناک زیردریایی/ زنگ خطر دشمنان ایران به صدا درآمد

چین در یک اقدام بی‌سابقه، موشک بالستیک زیردریایی خود را در آب‌های آزاد آزمایش کرد. این رویداد نه تنها قدرت نظامی پکن را به نمایش گذاشت، بلکه پیام‌های سیاسی مهمی را به جهان مخابره و بحث‌های داغی را پیرامون شفافیت هسته‌ای به راه انداخت.

به گزارش زومان، اگر رقابت فزاینده نظامی میان چین و ایالات متحده را دنبال کرده باشید، آزمایش موشکی اخیر پکن به طور حتم توجه شما را به خود جلب کرده است. اما سوال اینجاست که آیا این تنها یک مانور نظامی ساده بود یا حامل پیامی فراتر از نمایش قدرت؟

ورود چین به مرحله جدید بازدارندگی

کارشناسان مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) بر این باورند که آنچه در تاریخ ۶ جولای ۲۰۲۶ رخ داد، صرفاً یک آزمایش موشکی نبود. این رویداد، نشانه‌ای از ورود چین به مرحله‌ای نوین در راهبرد هسته‌ای و دریایی خود است؛ مرحله‌ای که می‌تواند بیش از پیش، ضرورت تدوین یک توافق بین‌المللی برای اطلاع‌رسانی پرتاب موشک‌های بالستیک را برجسته کند.

این آزمایش، نخستین پرتاب موشک بالستیک زیردریایی‌پرتاب (SLBM) چین در آب‌های آزاد بین‌المللی بود. چین با این اقدام، توانایی خود را برای انجام یک حمله هسته‌ای راهبردی از طریق زیردریایی‌های هسته‌ای در منطقه هند-آرام به صورت علنی به نمایش گذاشت.

حدود ساعت ۴:۰۱ بامداد به وقت جهانی، یک موشک بالستیک قاره‌پیمای زیردریایی‌پرتاب، احتمالاً از نوع JL-2 یا JL-3، از دریای چین جنوبی به سمت اقیانوس آرام شلیک شد. این موشک با یک کلاهک آموزشی، مسافتی حدود ۷۳۰۰ کیلومتر را طی کرد و پس از عبور از بخش‌هایی از فیلیپین، در منطقه عاری از سلاح هسته‌ای جنوب اقیانوس آرام فرود آمد.

این دومین پرتاب موشک بالستیک چین به آب‌های بین‌المللی از سال ۱۹۸۰ تاکنون محسوب می‌شود. نخستین مورد در سپتامبر ۲۰۲۴ با آزمایش احتمالی موشک قاره‌پیمای DF-31 انجام شده بود. با این حال، هنوز مشخص نیست که موشک آزمایش‌شده JL-2 بوده یا JL-3، زیرا هر دو از نظر ظاهری و تعداد مراحل بسیار شبیه یکدیگرند و تنها در ابعاد و برد تفاوت دارند.

برد ۷۳۰۰ کیلومتری این آزمایش با هر دو سامانه سازگار است؛ هرچند اگر موشک JL-3 بوده باشد، هنوز فاصله زیادی تا حداکثر برد بیش از ۱۰ هزار کیلومتری خود داشته است. اما سوال مهم‌تر این است که چرا این آزمایش دقیقاً در این زمان خاص انجام شد؟

زمان‌بندی هوشمندانه آزمایش موشکی

زمان‌بندی و ساختار این آزمایش نشان می‌دهد که این پرتاب هر چیزی بوده، جز یک اقدام معمولی. تحلیلگران معتقدند که چندین محرک سیاسی در این زمان‌بندی نقش داشته‌اند و چین در کنار آن، به دنبال ارزیابی توانمندی سخت‌افزاری خود نیز بوده است.

نخست، به نظر می‌رسد پکن از این آزمایش موشکی برای ابراز نارضایتی و عزم خود در برابر متحدان و شرکای آمریکا استفاده کرده است. این آزمایش دقیقاً در همان روزی انجام شد که استرالیا یک پیمان دفاعی جدید با فیجی امضا کرد.

رسانه‌های چینی این پیمان را تلاشی از سوی استرالیا برای تقویت نفوذ خود در جنوب اقیانوس آرام و در عین حال، مهار قدرت چین توصیف کردند. اندکی پس از پرتاب موشک، وزارت خارجه چین به استرالیا و فیجی هشدار داد که از این پیمان برای هدف قرار دادن طرف‌های ثالث، از جمله چین، و آسیب زدن به منافع آنها استفاده نکنند.

این پیمان دفاعی میان استرالیا و فیجی، پس از توافق‌های دیگری از سوی کانبرا، از جمله توافقی با وانواتو در هفته گذشته، شکل گرفت. این توافق‌ها با هدف مهار فعالیت‌های نظامی و اقتصادی چین در منطقه دنبال می‌شوند.

پیام چین به ایالات متحده

دوم، چین بارها الگویی را تکرار کرده است که طی آن، رزمایش‌ها و فعالیت‌های نظامی خود را در زمانی نزدیک به اقدامات نظامی آمریکا یا ائتلاف‌های تحت رهبری آمریکا برگزار می‌کند. بنابراین، محتمل است که این بار نیز پکن قصد داشته توان نظامی، آمادگی و اراده خود را به رخ آمریکا و متحدانش بکشد.

این اقدام می‌تواند پاسخی به رزمایش زمینی اخیر استرالیا در سال ۲۰۲۶ با عنوان «جنوبی جکارو» باشد که نیروهای آمریکایی و ژاپنی در آن حضور داشتند. همچنین، این آزمایش می‌تواند واکنشی به رزمایش دریایی «رِیمپَک» به رهبری آمریکا باشد که استرالیا، فیلیپین، ژاپن و بیش از دو دوجین متحد و شریک دیگر واشنگتن در آن شرکت کرده‌اند.

نکته قابل توجه این است که گارد ساحلی فیلیپین امسال رکوردی جدید ثبت کرد و برای نخستین بار به عنوان یک گارد ساحلی خارجی در ریمپک مشارکت کرد؛ موضوعی که شاید یکی از دلایل عبور موشک چین از بخش‌هایی از فیلیپین باشد.

نقش روسیه و رزمایش‌های مشترک

سوم، چین در سال‌های اخیر همکاری‌های خود را با روسیه برای برگزاری رزمایش‌های مشترک به منظور پاسخگویی به فعالیت‌های نظامی تحت رهبری آمریکا افزایش داده است. بخشی از این روند برای آن است که پکن نشان دهد در یک وضعیت بحرانی، دوستان و متحدان بالقوه دارد.

هم‌زمانی آغاز سیزدهمین رزمایش «دریای مشترک چین-روسیه ۲۰۲۶» با پرتاب موشک بالستیک زیردریایی، تا حد زیادی با تمایل چین برای نمایش هم‌راستایی راهبردی با روسیه از طریق فعالیت‌های نظامی هماهنگ سازگار است.

ماه گذشته نیز چین و روسیه یک گشت مشترک بمب‌افکن بر فراز آب‌های دریای ژاپن، دریای چین شرقی و بخش غربی اقیانوس آرام انجام دادند که احتمالاً پاسخی به رزمایش هم‌زمان «سپر شجاع» به رهبری آمریکا بود.

با این حال، نکته جالب در این نوبت آن است که چین دو مسیر برای پرتاب در اختیار داشت:

• یکی از دریای بوهای
• دیگری از دریای چین جنوبی

انتخاب مسیر جنوبی باعث شد فاصله جغرافیایی بیشتری با عملیات نظامی مشترک با روسیه ایجاد شود؛ اگر پرتاب از بوهای انجام می‌شد، نزدیکی جغرافیایی بیشتری با چینگدائو داشت، جایی که رزمایش چین و روسیه در استان شاندونگ و بسیار نزدیک به دریای بوهای برگزار می‌شود.

ارتقاء توان ضربه هسته‌ای دریایی چین

در نهایت، از منظر فنی نیز پکن از این پرتاب زیردریایی‌پرتاب برای آزمودن عملکرد تجهیزات خود بهره می‌برد. تحلیلگران چینی گمانه‌زنی کرده‌اند که موشک مورد استفاده JL-3 بوده است؛ قابلیتی جدید که چین سال گذشته در رژه نظامی سپتامبر ۲۰۲۵ رونمایی کرد.

این موشک چندین بار آزمایش شده و برخی بر این باورند که JL-3 اکنون باید یک مسیر پروازی نزدیک به برد کامل را طی کند تا کارایی و قابلیت اطمینان آن تأیید شود. چه چین JL-2 را آزمایش کرده باشد و چه JL-3 را، این آزمایش داده‌های ارزشمندی را در اختیار پکن می‌گذارد تا توان ضربه هسته‌ای راهبردی مبتنی بر دریا را بهبود بخشد.

اهمیت توافق جهانی برای اطلاع‌رسانی پرتاب موشک

همین‌جاست که نیاز به توافق اطلاع‌رسانی پرتاب موشک بالستیک برجسته‌تر می‌شود، زیرا پیام‌رسانی علنی چین درباره این آزمایش نشان می‌دهد که پکن می‌کوشد پرتاب در آب‌های بین‌المللی را به رفتاری عادی تبدیل کند. در پرتاب‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۶، چین ایالات متحده و برخی شرکای منطقه‌ای را مطلع کرد، اما این اطلاع‌رسانی‌ها با رویه‌های استاندارد بین‌المللی مندرج در «آیین رفتار لاهه علیه اشاعه موشک‌های بالستیک (HCOC) » هم‌خوانی نداشت؛ سندی که چین هنوز آن را تصویب نکرده است.

بر اساس HCOC، کشورهای عضو موظف‌اند حداقل ۲۴ ساعت پیش از هر پرتاب موشک بالستیک، همه ۱۴۰ عضو این توافق را از زمان، محل، جهت پرتاب و نوع کلی موشک مطلع کنند. به گفته نویسندگان، اطلاع‌رسانی موردی و انتخابی چین، هرچند از نگاه پکن نشانه مسئولیت‌پذیری تلقی می‌شود، اما جایگزین قواعد پذیرفته‌شده بین‌المللی نیست.

در آزمایش ششم جولای، چین فقط چند ساعت پیش از پرتاب، آمریکا و ژاپن را در جریان گذاشت و حدود ۲۳ ساعت هم به استرالیا و احتمالا برخی کشورهای نزدیک منطقه فرود اطلاع داد. در سال ۲۰۲۴ نیز چین کمتر از ۲۴ ساعت پیش از پرتاب، آمریکا، ژاپن، استرالیا، نیوزیلند و فرانسه را مطلع کرده بود و پس از آن، هر پنج کشور نسبت به نحوه مدیریت اطلاع‌رسانی ابراز نارضایتی کردند و علناً چین را به‌خاطر پیروی نکردن از آیین درست رفتار محکوم کردند.

گسترش زرادخانه هسته‌ای چین و نگرانی از نبود شفافیت

نویسندگان گزارش معتقدند این کمبود شفافیت بخشی از راهبرد هسته‌ای چین است، نه یک اتفاق موقتی. چین طی شش سال گذشته زرادخانه هسته‌ای خود را از حدود ۲۰۰ کلاهک به بیش از ۶۰۰ کلاهک رسانده، در حال ساخت سیلوهای جدید موشک‌های قاره‌پیماست و همچنان درباره سقف نهایی برنامه هسته‌ای خود اطلاعات رسمی منتشر نمی‌کند.

از نگاه نویسندگان این مقاله، چنین ابهامی می‌تواند به رقابت تسلیحاتی و بی‌ثباتی راهبردی دامن بزند. آنها به استناد همین دلیل می‌گویند که آزمایش اخیر تنها یک رویداد نظامی نیست. موشکی که از یکی از پایگاه‌های اصلی زیردریایی‌های هسته‌ای چین شلیک شد، هزاران کیلومتر پرواز کرد و احتمالاً از فراز خاک فیلیپین گذشت؛ مسیری که از بسیاری جهات شبیه یک حمله واقعی بود و احتمال سوءبرداشت یا خطای محاسباتی را افزایش می‌دهد.

نویسندگان همچنین هشدار می‌دهند که خودداری چین از پیروی از HCOC می‌تواند برای کشورهایی مانند کره شمالی نیز بهانه‌ای فراهم کند تا بدون اطلاع‌رسانی قبلی، آزمایش‌های موشکی خود را ادامه دهند؛ موضوعی که می‌تواند احتمال شکل‌گیری یک بحران ناخواسته در آینده را افزایش دهد.