آب یخ در تابستان؛ خطرناک یا بی‌ضرر؟ | شرط نوشیدن آب گرم صبحگاهی

آب یخ در تابستان؛ باورهای غلط و حقایق علمی

در گرمای طاقت‌فرسای تابستان، هیچ چیز به اندازه یک لیوان آب خنک و گوارا نمی‌تواند عطش را برطرف کند. اما سال‌هاست که توصیه‌هایی نظیر «آب یخ نخورید که سکته می‌کنید» یا «بعد از گرما آب سرد برای معده مضر است» در فرهنگ عامه ما ریشه دوانده است. این هشدارها، که اغلب از سوی بزرگ‌ترها مطرح می‌شوند، بسیاری را در مورد مصرف آب یخ نگران کرده است. اما آیا این باورها مبنای علمی دارند؟

به گزارش همشهری آنلاین، پزشکان تأکید می‌کنند که برای یک فرد سالم با وضعیت بدنی عادی، نوشیدن آب سرد یا حتی بسیار سرد، خطری جدی یا آسیب شناخته‌شده‌ای به همراه ندارد. وظیفه اصلی آب در فصول گرم، تأمین رطوبت مورد نیاز بدن و جلوگیری از کم‌آبی است و دمای آب در اولویت‌های بعدی قرار می‌گیرد. بدن انسان به طور طبیعی دمای مرکزی خود را در یک محدوده ثابت نگه می‌دارد و آبی که وارد دستگاه گوارش می‌شود، به سرعت به دمای بدن نزدیک خواهد شد.

دکتر احسان شایسته، پزشک عمومی، در این خصوص توضیح می‌دهد: «شواهد علمی قوی برای اثبات مضر بودن آب سرد برای اکثر افراد وجود ندارد. هم آب سرد و هم آب با دمای اتاق، بدن را به خوبی هیدراته می‌کنند. تنها تفاوت این است که بسیاری از افراد در هوای گرم، آب خنک را دلپذیرتر می‌دانند و در نتیجه تمایل بیشتری به نوشیدن آن دارند.»

وی می‌افزاید: «حتی در فعالیت‌های ورزشی سنگین و در هوای گرم، نوشیدن آب خنک از نظر علمی توصیه می‌شود؛ زیرا به حفظ دمای مرکزی بدن کمک کرده و از گرمازدگی و کاهش عملکرد ورزشی جلوگیری می‌کند. بنابراین، این عقیده که آب سرد تحت هر شرایطی برای همه افراد مضر است، پایه و اساس علمی ندارد.»

چه زمانی آب یخ می‌تواند مشکل‌ساز باشد؟

با وجود اینکه نوشیدن آب یخ برای بیشتر افراد سالم بی‌خطر است، در برخی شرایط خاص و در افراد مستعد، مصرف ناگهانی و زیاد مایعات بسیار سرد، به ویژه پس از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض گرمای شدید، ممکن است علائمی مانند سرگیجه، ضعف یا حتی غش را به دنبال داشته باشد. این واکنش عمدتاً به تحریک عصب واگ، که در تنظیم ضربان قلب و عملکرد دستگاه گوارش نقش دارد، نسبت داده می‌شود.

متخصصان معتقدند که کاهش ناگهانی دما در مری یا معده می‌تواند در افراد حساس، عصب واگ را تحریک کرده و منجر به افت موقت ضربان قلب یا فشار خون شود. البته این پدیده نادر است و در بیشتر افراد سالم رخ نمی‌دهد. دکتر شایسته اشاره می‌کند: «در افراد مبتلا به میگرن، آب یخ می‌تواند محرک شروع سردرد باشد. همچنین، هنگام سرماخوردگی یا گلودرد، نوشیدنی‌های گرم معمولاً احساس راحتی بیشتری ایجاد می‌کنند. این موارد به معنای مضر بودن آب سرد به طور کلی نیست.»

وی ادامه می‌دهد: «بیماران مبتلا به مشکلات گوارشی مانند سندرم روده تحریک‌پذیر، رفلاکس یا افرادی که مستعد نفخ هستند، ممکن است پس از مصرف آب سرد دچار تشدید علائم شوند. همچنین، افراد با برخی بیماری‌های قلبی یا اختلالات ریتم قلب باید در مورد مصرف مایعات بسیار سرد با پزشک خود مشورت کنند، زیرا نوشیدن سریع مایعات بسیار سرد در برخی افراد مستعد می‌تواند از طریق تحریک عصب واگ، باعث افت موقت ضربان قلب یا حتی غش (سنکوپ) شود. این اتفاق نادر است و معمولاً فقط در افراد مستعد رخ می‌دهد. علاوه بر این، کسانی که دندان‌های حساس یا مینای دندان آسیب‌دیده دارند، با خوردن آب یخ دچار دردهای تیرکشنده می‌شوند.»

دیدگاه طب ایرانی درباره نوشیدن آب سرد و گرم

برخلاف باور عمومی، متخصصان طب ایرانی نیز در بسیاری از موارد نوشیدن آب سرد را بلامانع می‌دانند. علیرضا یارقلی، متخصص طب ایرانی، در این خصوص می‌گوید: «یکی از مواردی که همیشه توصیه می‌کنیم، نوشیدن آب سرد است. یکی از اشتباهات رایج در فضای مجازی این است که گفته می‌شود آب سرد نخورید و به جای آن آب گرم بنوشید؛ در حالی که نوشیدن آب سرد خوب است. البته آبی که داخل آن یخ انداخته باشند، مناسب نیست، اما نوشیدن آب سرد بدون یخ مشکلی ایجاد نمی‌کند. نوشیدن آب داغ نیز کار درستی نیست.»

او درباره مضرات نوشیدن آب داغ بیان می‌کند: «مصرف یک استکان کوچک آب داغ، آن هم صبح زود، اشکالی ندارد، اما مصرف بیش از این مقدار می‌تواند معده را شل کرده و عملکرد طبیعی آن را مختل کند.»

به گفته این متخصص طب ایرانی، «به طور کلی، گرما برای بدن خوب نیست و بازدهی مغز را کاهش می‌دهد. سرما معمولاً حالت انقباض و جمع‌شدگی مثبتی در بدن ایجاد می‌کند و به همین دلیل در هوای سرد، افراد اغلب سرحال‌تر هستند، در حالی که گرما بدن را سست و بی‌حال می‌کند.»

توصیه‌های نهایی برای مصرف آب در تابستان

پزشکان توصیه می‌کنند که اگر فرد سالمی هستید و بیماری خاصی ندارید، نیازی نیست از نوشیدن آب سرد بترسید. ترس اصلی باید از کم‌آبی بدن باشد که می‌تواند منجر به خستگی، افت فشار خون، سردرد، کاهش تمرکز و حتی گرمازدگی شود. افرادی که دچار گرمازدگی یا بی‌حالی ناشی از گرما شده‌اند، بهتر است به جای نوشیدن یکباره حجم زیادی آب یخ، مایعات را به تدریج و در چند نوبت مصرف کنند، زیرا هدف اصلی جبران کم‌آبی بدن است.

کارشناسان پیشنهاد می‌کنند برای لذت بردن از خنکی آب بدون ایجاد ناراحتی در افراد حساس، به جای استفاده مستقیم از قالب‌های یخ در نوشیدنی، از آب خنک با دمای ملایم یخچال استفاده شود. مزمزه کردن آب و نوشیدن جرعه‌جرعه آن به جای سرکشیدن ناگهانی نیز به بدن فرصت می‌دهد تا مایعات را راحت‌تر بپذیرد و احتمال بروز ناراحتی‌های گوارشی یا واکنش‌های احتمالی در افراد مستعد کاهش یابد.