جذب دلارهای خانگی؛ آیا طرح جدید بانک مرکزی موفق می‌شود؟

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، به تازگی از ابتکاری جدید با عنوان «گواهی سپرده خاص ارزی» رونمایی کرده است. هدف اصلی این طرح، جذب منابع ارزی راکد در دست اشخاص و شرکت‌ها و هدایت آن‌ها به سمت تأمین مالی طرح‌های تولیدی و اقتصادی داخلی است.

به گزارش اکو ایران، سازوکار این طرح به گونه‌ای طراحی شده که سرمایه‌گذاران ارز خود را در اختیار پروژه‌های منتخب قرار می‌دهند و در سررسید مشخص، اصل سرمایه به همراه سود، به صورت ارزی به آن‌ها بازگردانده می‌شود. نکته قابل توجه در این میان، تضمین بازپرداخت این تعهدات از سوی یک بانک ضامن است که ریسک سرمایه‌گذاری را برای مشارکت‌کنندگان کاهش می‌دهد.

چالش بی‌اعتمادی و انگیزه‌های متفاوت

در نگاه اول، این طرح می‌تواند پلی میان منابع ارزی بلااستفاده و نیازهای مالی بخش تولید ایجاد کند. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا در شرایط کنونی اقتصاد ایران، دارندگان ارز حاضرند سرمایه خود را برای چند سال در اختیار پروژه‌های داخلی قرار دهند؟

محسن بهزادی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، بر این باور است که مهم‌ترین مانع در مسیر موفقیت این ابزار، نه ساختار فنی آن، بلکه بی‌اعتمادی عمیق عمومی و انگیزه‌های اصلی مردم از نگهداری ارز است. او تأکید می‌کند که بسیاری از افراد، ارز را نه با هدف سرمایه‌گذاری مولد، بلکه برای حفظ ارزش دارایی‌های خود در برابر تورم و کاهش ریسک‌های اقتصادی داخلی خریداری می‌کنند.

درس‌هایی از گذشته

بهزادی با اشاره به تجربه‌های نه چندان موفق گذشته، از جمله سپرده‌های ارزی و نوسانات بازار سرمایه، معتقد است که بدون بازسازی اعتماد عمومی، هر گونه ابزار مالی جدیدی، اثرگذاری محدودی خواهد داشت. وی همچنین به چالش دیگری اشاره می‌کند: توان تولیدکنندگان برای بازپرداخت اصل و سود ارزی، به ویژه برای بنگاه‌هایی که درآمدشان ریالی است و در برابر نوسانات نرخ ارز آسیب‌پذیرند، محل تردید جدی است.

فرصت‌ها و موانع پیش‌رو

این گواهی سپرده، در صورت موفقیت، می‌تواند فرصتی برای تزریق نقدینگی ارزی به شریان‌های تولید کشور باشد. اما موانعی نظیر لزوم بازگرداندن اعتماد عمومی، تضمین واقعی بازدهی ارزی و توان تولیدکنندگان برای ایفای تعهدات، چالش‌های بزرگی هستند که بانک مرکزی باید به آن‌ها پاسخ دهد. در نهایت، موفقیت این طرح به میزان شفافیت، ضمانت اجرایی و توانایی آن در متقاعد کردن دارندگان ارز برای مشارکت فعال بستگی خواهد داشت.