سقوط ۷۰ درصدی متقاضیان نیروگاه‌های خورشیدی خانگی؛ طرحی که از ابتدا با هیجان‌زدگی آغاز شد

ریزش بی‌سابقه در استقبال از نیروگاه‌های خورشیدی خانگی

سال‌هاست که بحث توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌خصوص انرژی خورشیدی، در ایران مطرح است. با وجود تبلیغات گسترده و وعده‌های فراوان، آمارها حاکی از کاهش چشمگیر ۷۰ درصدی متقاضیان برای نصب نیروگاه‌های خورشیدی خانگی است. این کاهش، زنگ خطری جدی برای آینده این طرح‌ها به شمار می‌رود و نشان‌دهنده چالش‌های عمیقی است که در مسیر توسعه پایدار انرژی خورشیدی در کشور وجود دارد.

به گزارش خبرآنلاین، روزنامه قدس در گزارشی به بررسی این موضوع پرداخته و به تجربیات ناموفق گذشته در این حوزه اشاره کرده است. اگرچه هنوز گزارشی مبنی بر بلااستفاده ماندن نیروگاه‌های خورشیدی احداث‌شده در ایران منتشر نشده، اما نشانه‌ها حاکی از فروکش کردن تب و تاب استفاده از این سیستم‌هاست. این وضعیت، یادآور طرح‌های مشابهی است که در گذشته نیز با عدم استقبال مواجه شده بودند.

طرح «یک میلیون بام خورشیدی»؛ از شعار تا واقعیت

در سال ۱۳۹۳، وزارت نیرو با تبلیغات گسترده‌ای طرح «یک میلیون بام خورشیدی» را کلید زد. هدف این طرح، تشویق مردم به نصب پنل‌های خورشیدی بر روی پشت‌بام منازلشان بود. اما همان زمان نیز کارشناسان و رسانه‌ها، از جمله «برق‌نیوز»، نسبت به عدم موفقیت کامل این طرح هشدار داده بودند.

یکی از دلایل اصلی عدم استقبال، قیمت بسیار پایین برق در ایران بود. طبق برنامه‌ریزی‌ها، شهروندان باید مبلغ قابل توجهی را برای نصب اولیه تجهیزات پرداخت می‌کردند و در مقابل، مبلغ ناچیزی از قبض برق آن‌ها کسر می‌شد. این محاسبه ساده نشان می‌داد که طرح از لحاظ اقتصادی برای مصرف‌کنندگان مقرون به صرفه نیست.

چالش‌های فراموش شده: اطلاع‌رسانی، فرهنگ‌سازی و شفافیت

علاوه بر مشکل قیمت برق، عدم اطلاع‌رسانی کافی و فرهنگ‌سازی مناسب نیز از دیگر موانع جدی بود. در حالی که در کشورهای توسعه‌یافته، بودجه‌های هنگفتی برای تبلیغ و ترویج استفاده از انرژی‌های پاک و آموزش مردم هزینه می‌شد، در ایران چنین رویکردی وجود نداشت.

مردم اطلاعات شفافی در مورد جزئیات فنی، میزان تولید برق، نحوه محاسبه تعرفه‌ها و تضمین‌های پس از فروش نداشتند. این ابهامات و عدم شفافیت، به بی‌اعتمادی عمومی دامن زده و تمایل به سرمایه‌گذاری در این حوزه را کاهش داده بود. همچنین، انحصار در انتخاب شرکت‌های نصب‌کننده و عدم وجود رقابت، به مشکلات موجود می‌افزود.

ریزش ۷۰ درصدی متقاضیان: زنگ خطر جدید

اکنون، پس از گذشت بیش از یک دهه، وضعیت نه تنها بهبود نیافته، بلکه با چالش‌های جدیدی نیز روبرو شده است. امید علوی، مدیرعامل «برقتو» (سامانه برخط خرید برق خورشیدی)، در گفت‌وگو با خبرآنلاین، از ریزش ۷۰ درصدی متقاضیان خبر داده است. وی معتقد است که ساختار فعلی توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی، بیش از آنکه به نیازهای مردم توجه کند، بر تولید مگاواتی برق متمرکز است.

• از بیش از ۱۰ هزار درخواست ثبت‌شده برای احداث نیروگاه خورشیدی، ۷ هزار و ۳۹۴ نفر مدارک خود را تکمیل نکردند.
• حدود ۲ هزار نفر نیز به دلایل فنی، مانند عدم استحکام بنا، از فرایند خارج شدند.
• در نهایت، از هزار و ۱۲۴ درخواست تأییدشده، نیمی از افراد انصراف دادند.
• تنها ۴۲۹ نفر به مرحله دریافت تسهیلات رسیدند و تاکنون فقط ۱۸ وام پرداخت شده است.
• چهار نفر نیز به دلیل عدم توانایی در تأمین آورده اولیه، با وجود تأیید تسهیلات، انصراف داده‌اند.

همچنین، عدم همراهی کافی وزارت نیرو با بانک‌ها، منجر به بی‌میلی بانک‌ها برای ورود به این حوزه و مشکل در تأمین مالی پروژه‌ها شده است. این آمارها نشان می‌دهد که اگر اشتباهات گذشته تکرار شوند، آینده نیروگاه‌های خورشیدی خانگی در هاله‌ای از ابهام خواهد بود.