قانون جدید ارث دختر و پسر در سال ۱۴۰۵ | آیا سهمالارث دختر و پسر برابر شده است؟
بحث برابری سهمالارث دختر و پسر یکی از موضوعاتی است که طی سالهای اخیر بارها در فضای مجازی و رسانهها مطرح شده است. انتشار خبرهایی درباره «قانون جدید ارث» یا «برابر شدن سهم ارث دختر و پسر» باعث شده بسیاری از مردم درباره آخرین وضعیت قوانین ارث در ایران سؤال داشته باشند.
بررسی قوانین موجود و مصوبات رسمی نشان میدهد که تا زمان نگارش این مطلب (سال ۱۴۰۵)، هیچ قانونی مبنی بر برابر شدن سهم ارث دختر و پسر به تصویب نهایی و اجرا نرسیده است و همچنان مقررات قانون مدنی ایران بر اساس احکام شرعی اجرا میشود.
در ادامه آخرین وضعیت قانون ارث، سهم فرزندان، همسر، پدر و مادر و همچنین راهکارهای قانونی برای مدیریت تقسیم ارث را بررسی میکنیم.
آنچه دیگران میخوانند
آیا قانون جدید ارث دختر و پسر تصویب شده است؟
خیر.
در سالهای گذشته پیشنهادها و بحثهایی درباره اصلاح برخی مواد قانون مدنی و تغییر نحوه تقسیم ارث مطرح شده است، اما هیچیک از این پیشنهادها تاکنون به قانون لازمالاجرا تبدیل نشدهاند.
بنابراین در حال حاضر:
- سهم پسر همچنان دو برابر سهم دختر است.
- تقسیم ارث مطابق مواد قانون مدنی و احکام فقه امامیه انجام میشود.
- هر خبری درباره برابری کامل ارث دختر و پسر که به عنوان «قانون جدید» منتشر شود، در حال حاضر مبنای قانونی ندارد.
قانون فعلی ارث دختر و پسر چگونه است؟
مطابق ماده ۹۰۷ قانون مدنی، زمانی که متوفی دارای فرزند دختر و پسر باشد، پس از پرداخت دیون، وصایا و سهم سایر وراث، باقیمانده ترکه میان فرزندان تقسیم میشود.
قاعده اصلی چنین است:
سهم هر پسر دو برابر سهم هر دختر است.
مثال
اگر متوفی دارای:
- یک پسر
- یک دختر
باشد، اموال به سه سهم تقسیم میشود.
- پسر دو سهم دریافت میکند.
- دختر یک سهم دریافت میکند.
اگر فقط دختر وجود داشته باشد، ارث چگونه تقسیم میشود؟
برخلاف تصور برخی افراد، اگر متوفی هیچ پسر نداشته باشد، دختر میتواند بخش عمده یا حتی تمام ارث را دریافت کند.
برای مثال:
اگر فقط یک دختر وجود داشته باشد
در صورت نبود سایر وراثی که مانع باشند، دختر میتواند تمام باقیمانده ترکه را طبق قواعد «فرض» و «رد» دریافت کند.
اگر چند دختر وجود داشته باشند
سهم آنان به صورت مساوی میان خودشان تقسیم میشود.
بنابراین قانون فقط زمانی نسبت دو به یک را اعمال میکند که دختر و پسر همزمان وارث باشند.
سهم پدر و مادر در تقسیم ارث
اگر متوفی دارای فرزند باشد:
- پدر یکششم ترکه را دریافت میکند.
- مادر نیز یکششم ترکه را دریافت میکند.
- باقیمانده بین فرزندان تقسیم میشود.
پس از تعیین سهم والدین، سهم دختر و پسر طبق نسبت دو به یک محاسبه خواهد شد.
سهمالارث همسر در قانون فعلی
سهم همسر نیز به وجود یا نبود فرزند بستگی دارد.
اگر متوفی فرزند داشته باشد
- زن از شوهر: یکهشتم اموال مشمول ارث
- شوهر از زن: یکچهارم اموال
اگر متوفی فرزند نداشته باشد
- زن از شوهر: یکچهارم
- شوهر از زن: یکدوم
جزئیات ارث زوجه نسبت به اموال غیرمنقول نیز بر اساس اصلاحات قانون مدنی سالهای گذشته تعیین شده و زوجه از قیمت اموال غیرمنقول نیز ارث میبرد.
ارث در صورت نداشتن فرزند
اگر متوفی فرزندی نداشته باشد، نوبت به سایر وراث طبقه اول و سپس طبقات بعدی میرسد.
ترتیب وراث در قانون مدنی چنین است:
طبقه اول
- پدر
- مادر
- فرزندان
- نوهها (در شرایط مقرر قانونی)
طبقه دوم
- خواهر
- برادر
- پدربزرگ
- مادربزرگ
طبقه سوم
- عمو
- عمه
- دایی
- خاله
تا زمانی که حتی یک نفر از طبقه بالاتر وجود داشته باشد، افراد طبقه پایینتر ارث نمیبرند.
سهم برادر و خواهر چگونه محاسبه میشود؟
اگر متوفی:
- فرزند نداشته باشد؛
- پدر و مادر نیز در قید حیات نباشند؛
ارث میان خواهران و برادران تقسیم میشود.
در این حالت نیز قانون همان قاعده مشهور را اعمال میکند:
سهم هر برادر دو برابر سهم هر خواهر است.
آیا با وصیت میتوان سهم دختر و پسر را برابر کرد؟
بله، اما با محدودیت.
طبق قانون، هر شخص میتواند تا یکسوم اموال خود را آزادانه وصیت کند.
اگر فرد بخواهد بیش از یکسوم اموال را برخلاف قواعد ارث وصیت کند، اجرای آن منوط به رضایت همه ورثه خواهد بود.
به همین دلیل بسیاری از حقوقدانان توصیه میکنند اگر شخصی قصد دارد سهم فرزندان را به هم نزدیکتر کند، حتماً از وصیتنامه رسمی استفاده کند.
آیا امکان برابری کامل ارث وجود دارد؟
در حالت عادی خیر.
اما در دو حالت ممکن است تقسیم اموال به صورت برابر انجام شود:
- وراث پس از فوت، با توافق کامل، ارث را به صورت مساوی تقسیم کنند.
- همه وراث وصیت مازاد بر یکسوم را تنفیذ کنند.
در غیر این صورت تقسیم ارث مطابق قانون مدنی انجام خواهد شد.
سهم ارث نوه چگونه است؟
نوه زمانی ارث میبرد که پدر یا مادر او (فرزند متوفی) قبل از متوفی فوت کرده باشد.
در این حالت نوه قائممقام پدر یا مادر خود میشود و سهم او را دریافت میکند.
در اینجا نیز همان نسبت دو به یک میان نوههای دختر و پسر برقرار است.
آیا قانون ارث در سال ۱۴۰۵ تغییر کرده است؟
بررسی قوانین منتشرشده و آخرین اصلاحات نشان میدهد:
- قانون تقسیم ارث دختر و پسر تغییری نکرده است.
- نسبت دو به یک همچنان برقرار است.
- اخبار مربوط به تصویب برابری ارث تاکنون به قانون لازمالاجرا تبدیل نشدهاند.
سوالات متداول
آیا سهم ارث دختر و پسر برابر شده است؟
خیر. در حال حاضر سهم پسر همچنان دو برابر سهم دختر است.
آیا مجلس قانون جدید ارث را تصویب کرده است؟
پیشنهادها و طرحهایی مطرح شدهاند، اما هیچکدام به قانون لازمالاجرا تبدیل نشدهاند.
آیا وصیت میتواند سهم دختر و پسر را برابر کند؟
فقط تا سقف یکسوم اموال بدون نیاز به رضایت وراث امکانپذیر است. بیشتر از آن، نیازمند رضایت همه ورثه خواهد بود.
اگر فقط یک دختر وجود داشته باشد، آیا تمام ارث را میبرد؟
در بسیاری از موارد و با توجه به وجود یا نبود سایر وراث، بله؛ ممکن است تمام باقیمانده ترکه به او برسد.
جمعبندی
برخلاف برخی مطالب منتشرشده در فضای مجازی، تا سال ۱۴۰۵ قانون تقسیم ارث دختر و پسر در ایران تغییری نکرده است و همچنان مقررات قانون مدنی بر پایه احکام شرعی اجرا میشود. بر این اساس، در صورتی که دختر و پسر هر دو وارث باشند، سهم پسر دو برابر سهم دختر خواهد بود. با این حال، استفاده از ابزارهایی مانند وصیتنامه رسمی یا توافق میان وراث میتواند در برخی موارد نحوه تقسیم اموال را تغییر دهد.
منابع معتبر: این مطلب بر اساس قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران (بهویژه مواد مربوط به ارث از جمله مواد ۸۶۱ تا ۹۴۹) و اطلاعات منتشرشده از سوی قوه قضائیه و مراجع حقوقی رسمی بازنویسی شده است.