کشف «شهر گمشده» مایاها پس از هزار سال در جنگلهای مکزیک
کشف شهر باستانی «مینانبه» در قلب جنگلهای مایا
پس از دههها تلاش بیوقفه، باستانشناسان به دستاورد بزرگی در اعماق جنگلهای مکزیک دست یافتهاند. آنها موفق به کشف شهری گمشده از تمدن باستانی مایا شدهاند که برای قرنها از دیدهها پنهان مانده بود. این شهر که «مینانبه» (Minanbé) نام دارد، در زبان مایایی یوکاتِک به معنای «هیچ راهی وجود ندارد» است و به راستی مسیر دسترسی به آن دشوار و طاقتفرسا بوده است.
به گزارش فرادید، این اکتشاف هیجانانگیز نتیجه سه دهه کار پژوهشی مشترک میان باستانشناسان مکزیکی و اسلوونیایی است. ایوان شپرایچ، سرپرست تیم از مرکز پژوهشی آکادمی علوم و هنر اسلوونی، رهبری این پروژه را بر عهده داشته است. این منطقه، که به عنوان «پستبوم مرکزی مایا» شناخته میشود، در دوران باستان یکی از پرجمعیتترین و مهمترین بخشهای قلمرو مایاها به شمار میرفت.
سفری طاقتفرسا به سوی تمدنی پنهان
شهر مینانبه در بخش بسیار دورافتادهای از یک ذخیرهگاه طبیعی قرار دارد. پوشش متراکم جنگلی و فقدان هرگونه مسیر دسترسی، باعث شده بود که بقایای این شهر برای صدها سال از انظار پنهان بماند. تیم پژوهشی برای رسیدن به این محوطه باستانی، مجبور به طی مسیری پنج کیلومتری در دل جنگلهای انبوه شدند.
آنچه دیگران میخوانند
شپرایچ با اشاره به دشواریهای این اکتشاف اظهار داشت: «در مقایسه با سایر مناطقی که پیش از این کاوش کردهایم، دسترسی به این مکان بسیار چالشبرانگیزتر بود. اما آنچه ما را شگفتزده کرد، این بود که این نخستین محوطهای است که در سه سال اخیر کاملاً سالم باقی مانده و هیچ نشانهای از حفاری غیرمجاز یا غارت در آن دیده نمیشود.»
فناوری لیدار و کشف اسرار پنهان
این پروژه با مجوز رسمی مؤسسه ملی مردمشناسی و تاریخ مکزیک (INAH) به انجام رسید. تمرکز اصلی این تیم بر منطقهای در غرب شهر باستانی «چاکتون» بود که خود در سال ۲۰۱۳ توسط همین گروه کشف شده بود. پژوهشگران ابتدا با بهرهگیری از فناوری پیشرفته لیزری لیدار (LiDAR)، توانستند ساختارهای پنهان شده در زیر پوشش گیاهی متراکم جنگل را شناسایی کنند. سپس با بررسیهای میدانی، وجود این ساختارها را تأیید کردند.
دادههای اولیه لیدار نشاندهنده سکونتگاهی با وسعت تقریبی ۱۵ هکتار بود. اما بررسیهای دقیقتر میدانی، ابعاد واقعی این شهر را آشکار کرد. مینانبه یک مرکز شهری بزرگ شامل میدانهای عمومی وسیع، بناهای آیینی باشکوه، کاخهای سلطنتی، تراسهای سنگی پیچیده و یک سامانه پیشرفته مدیریت آب با تالابها و کانالهای آبرسانی بوده است.
معبد هرمی و کتیبههای باستانی
یکی از چشمگیرترین یافتههای این کاوش، یک معبد هرمیشکل است که بیش از ۱۳ متر ارتفاع دارد. به گفته باستانشناس ویتان وویانوویچ، این بنا ویژگیهای بارز سبک معماری «ریو بِک» را به نمایش میگذارد. این ویژگیها شامل سنگچینی دقیق و ظریف، نماهای تزئینی پرکار، پلکانهای شیبدار و قاببندیهای تزئینی در بخشهای بالایی سازه است.
وویانوویچ در ادامه افزود: «این نخستین بار است که ما یک معبد نسبتاً سالم را کشف میکنیم که هنوز در کنار آن سنگنوشتهای حاوی کتیبههای هیروگلیف قرار دارد. این کتیبهها منبع ارزشمندی برای رمزگشایی از تاریخ و فرهنگ این شهر هستند.»
اسرار حک شده بر سنگ
تیم پژوهشی در مجموع ۱۴ اثر سنگی شامل استلها (سنگنوشتههای یادمانی) و قربانگاههایی با نقشبرجستهها و کتیبههای هیروگلیف را ثبت کردهاند. یکی از مهمترین این آثار، استل شماره ۱ است که صحنهای از گردنزدن را به تصویر میکشد؛ در این نقش، فردی با تیغه یا تبری بالای سر اسیری ایستاده است.
یکی از نشانههای تقویمی حک شده بر استل شماره ۱، تاریخ ۵ آجاو را نشان میدهد که معادل سال ۸۴۹ میلادی است. این تاریخ حاکی از آن است که دستکم بخشی از یادمانهای این شهر در اواخر دوره کلاسیک مایا، یعنی اندکی پیش از رها شدن گسترده شهرهای مایا در سده دهم میلادی، ساخته شدهاند.
از دیگر یافتههای قابل توجه میتوان به چند قربانگاه دایرهای و یک قربانگاه مستطیلی اشاره کرد که به نظر میرسد در دوران باستان به عمد تغییر یافتهاند. همچنین، یادمان شماره ۶ شامل کتیبههای هیروگلیف و تصویری از فرمانروایی است که تاجی پرآذین از پرهای رنگارنگ و لباسهای تشریفاتی بر تن دارد.
بینشهای جدید درباره تمدن مایا
کشف شهر مینانبه شواهد تازهای درباره گستردگی چشمانداز کشاورزی و ساختار سیاسی پیچیده سرزمینهای پست مایا در دوره کلاسیک متأخر ارائه میدهد. در این دوره، میلیونها نفر در این منطقه زندگی میکردند. پژوهشگران بر این باورند که این شهر احتمالاً نقش حیاتی در شبکه گسترده تولید محصولات کشاورزی و تجارت منطقهای ایفا میکرده است.
شپرایچ در خاتمه تأکید کرد: «هر محوطه باستانی جدیدی که کشف میشود، به ما کمک میکند تا پیچیدگیهای تمدن مایا را عمیقتر درک کنیم. اما در عین حال، این کشفیات پرسشهای جدیدی را نیز مطرح میکنند که پاسخ به آنها نیازمند پژوهشهای گستردهتر و عمیقتری است.»
