هزینه ماهانه نان برای یک خانواده ۴ نفره چقدر است؟/ هزینه نرخ آزادپز واقعی در نانوایی تهران به ۱،۹۷۰،۰۰۰تومان رسید

هزینه تأمین نان، این قوت غالب ایرانیان، به یکی از چالش‌های اصلی معیشت خانوارها تبدیل شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که یک خانواده چهارنفره ممکن است ماهانه بین ۷۶۰ هزار تومان تا نزدیک به ۲ میلیون تومان برای خرید نان هزینه کند که این تفاوت چشمگیر، ناشی از نوع نان و دسترسی به نرخ‌های یارانه‌ای یا آزاد است.

به گزارش اقتصادنیوز، مرکز آمار ایران در جدیدترین گزارش خود از شاخص قیمت مصرف‌کننده در اردیبهشت ۱۴۰۵، نرخ تورم سالانه گروه «نان و غلات» را ۱۱۴.۲ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه آن را ۱۴۰.۶ درصد اعلام کرده است. این اعداد به وضوح نشان می‌دهند که خانواده‌ها برای خرید همان مقدار نانی که سال گذشته تهیه می‌کردند، اکنون باید بیش از دو برابر هزینه بپردازند.

فشار اقتصادی نان بر خانوارها: جزئیات بیشتر

برای درک عمق این چالش، باید به هزینه‌های ماهانه نان در هر خانوار پرداخت. بر اساس داده‌های هزینه و درآمد خانوار مرکز آمار در سال ۱۴۰۳، متوسط مصرف نان هر خانوار ایرانی حدود ۳۰.۵ کیلوگرم در ماه بوده است. با احتساب بعد خانوار متوسط ۳.۱ نفر، مصرف سرانه ماهانه نان به حدود ۹.۸ کیلوگرم می‌رسد.

براین اساس، یک خانوار تک‌نفره تقریباً ۹.۸ کیلوگرم، خانوار دونفره حدود ۱۹.۷ کیلوگرم و یک خانوار چهارنفره نزدیک به ۳۹.۴ کیلوگرم نان در ماه مصرف می‌کند. این ارقام پایه و اساس محاسبه هزینه‌های ماهانه نان را تشکیل می‌دهند.

در تهران، نرخ‌های جدید نان یارانه‌ای به شرح زیر است:

* لواش: ۲۷۰۰ تومان
* بربری: ۱۰ هزار تومان
* تافتون: ۴۵۰۰ تومان
* سنگک: ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان

اما آنچه برای خانوارها اهمیت دارد، تنها قیمت هر قرص نان نیست، بلکه هزینه هر کیلوگرم نان است. با در نظر گرفتن وزن‌های متعارف چانه نان، قیمت تقریبی هر کیلوگرم نان یارانه‌ای حدود ۱۹ هزار و ۳۰۰ تومان برآورد می‌شود.

اگر ترکیب مصرف خانوار بر اساس سهم متعارف انواع نان در کشور (لواش، بربری، تافتون و سنگک) در نظر گرفته شود، این میانگین قیمت به دست می‌آید.

چالش‌های دسترسی و قیمت واقعی

مشکل اصلی برای خانوارهای کارگری تنها افزایش نرخ رسمی نیست. در بسیاری از مناطق، یافتن نانوایی‌هایی که نان یارانه‌ای عرضه می‌کنند، دشوار شده است. برخی نانوایی‌ها به پخت نان آزاد روی آورده‌اند یا عرضه نان ساده را محدود کرده‌اند و نان‌های کنجدی، سبوس‌دار یا سفارشی جای نان معمولی را گرفته‌اند.

این وضعیت به این معناست که خانواده‌ها برای تهیه نان با نرخ مصوب، باید مسافت بیشتری طی کنند، در صف‌های طولانی‌تر بایستند یا مجبور به خرید نان با نرخ آزاد شوند. بنابراین، هزینه واقعی نان فراتر از قیمت روی کارتخوان است و شامل زمان، هزینه‌های رفت‌وآمد، افت کیفیت و کاهش دسترسی نیز می‌شود.

اگر یک خانواده چهارنفره کارگری بتواند تمامی نان ماهانه خود را با نرخ یارانه‌ای تهیه کند، حدود ۷۶۰ هزار تومان هزینه می‌کند. اما در صورت اجبار به خرید نان آزاد، این هزینه می‌تواند از ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان فراتر رود و در برخی نانوایی‌های تهران، به حدود ۲ میلیون تومان نیز برسد. این رقم معادل تقریباً ۱۲ درصد حداقل دستمزد ماهانه کارگری است.

تأثیر نابرابر بر دهک‌های درآمدی

طبق گزارش مرکز آمار، سهم «نان و غلات» در سبد هزینه‌ای دهک اول درآمدی ۹.۸۸ درصد است، در حالی که این سهم برای دهک دهم، ۴.۶۷ درصد اعلام شده است. این آمار نشان می‌دهد که شوک قیمتی نان برای دهک‌های کم‌درآمد، بیش از دو برابر دهک‌های پردرآمد است و فشار بیشتری بر این قشر وارد می‌کند.

بر اساس داده‌های مرکز پژوهش‌های غلات در سال ۱۴۰۳، ترکیب مصرف انواع نان در خانوارهای شهری به شرح زیر است:

* لواش: حدود ۳۴ درصد
* بربری: حدود ۲۶ درصد
* تافتون: حدود ۲۰ درصد
* سنگک: حدود ۱۳ درصد

این الگو نشان‌دهنده این است که نان‌های ارزان‌تر و در دسترس‌تر، همچنان بخش عمده‌ای از مصرف خانوارهای ایرانی را تشکیل می‌دهند. در این میان، بازار نان‌های لوکس نیز رونق یافته است؛ نان‌هایی با سبوس، مغزها، کنجد فراوان و بسته‌بندی‌های خاص که قیمت سنگک در این بازار می‌تواند از ۲۰۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تومان و بربری‌های پرکنجد تا حدود ۲۰۰ هزار تومان نیز به فروش برسد، که تصویری متفاوت از اقتصاد نان را ارائه می‌دهد.