جزئیات جدیدترین مصوبه هیئت وزیران برای اسقاط خودروهای فرسوده
هیئت وزیران در راستای بهبود کیفیت هوای کشور و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو را دستخوش تغییرات بنیادین قرار داد. این اصلاحیه، اسقاط خودروهای فرسوده را به صورت مستقیم به چرخه‌ی تولید، واردات و شماره‌گذاری وسایل نقلیه جدید پیوند داده است.
به گزارش آخرین خودرو، بر اساس این مصوبه، تولیدکنندگان خودرو و موتورسیکلت از این پس مکلفند به ازای هر چهار دستگاه تولیدی خود، گواهی اسقاط یک دستگاه وسیله نقلیه فرسوده را از مراکز مجاز اسقاط دریافت کنند. همچنین، شماره‌گذاری خودروها نیز مشروط به ارائه گواهی اسقاط معادل ۲۵ درصد از تولید ماهانه خواهد بود.
آنچه دیگران میخوانند
اسقاط، لازمه تولید و واردات
در صورتی که گواهی اسقاط مورد نیاز برای یک گروه کاربری خاص در سامانه موجود نباشد، وزارت صمت با تأیید سازمان حفاظت محیط زیست، مجاز خواهد بود از گواهی‌های سایر گروه‌ها استفاده کرده یا سازوکار ادغام و استفاده از گواهی معادل را فراهم آورد. جدول جدید ماده ۱۵، تعداد گواهی‌های معادل برای گروه‌های مختلف وسایل نقلیه را به شرح زیر تعیین کرده است:
– مینی‌بوس و ون M2: ۹ گواهی
– ون M1 یا کاروان: ۷ گواهی
– تاکسی و آمبولانس: ۶ گواهی
– وانت بالای یک تن و پیکاپ: ۵ گواهی
– وانت یک تن و پایین‌تر: ۴ گواهی
– اتوبوس بین‌شهری و اتوبوس متوسط: ۲۰ گواهی
– اتوبوس درون‌شهری و اتوبوس متوسط: ۲۰ گواهی
– کامیون سنگین ۲۶ تن به بالا: ۲۴ گواهی
– کامیون متوسط ۱۰ تا ۲۶ تن: ۱۸ گواهی
– کامیون سبک ۶ تا ۱۰ تن: ۱۲ گواهی
– کامیونت ۴ تن به بالا: ۷ گواهی
– کامیونت تا ۴ تن: ۵ گواهی
– کشنده بالاتر از ۱۶۰ تن: ۳۰ گواهی
– کشنده ۷۵ تا ۱۶۰ تن: ۲۸ گواهی
– کشنده ۴۱ تا ۷۵ تن: ۲۵ گواهی
– کشنده تا ۴۱ تن: ۲۴ گواهی
– سواری، سواری سفری، استیشن و سواری کار: ۳ گواهی
– موتورسیکلت: ۲ گواهی
قیمت‌گذاری گواهی‌های اسقاط نیز بر اساس گروه کاربری و نوع وسیله نقلیه انجام خواهد شد تا عدالت و کارایی در این فرآیند تضمین شود.
محدودیت‌های جدی برای خودروهای فرسوده
خودروهایی که به سن فرسودگی می‌رسند، با محدودیت‌های قابل توجهی مواجه خواهند شد. این وسایل نقلیه دیگر سهمیه سوخت با نرخ اول و دوم را دریافت نخواهند کرد و تنها در صورت ثبت‌نام در سامانه مربوطه، امکان دریافت کارت سوخت را خواهند داشت. همچنین، تردد، نقل و انتقال و تعویض پلاک این خودروها در کلان‌شهرها ممنوع شده و پلیس راهور موظف است امکان جریمه این خودروها را از طریق دوربین‌های نظارتی فراهم آورد.
خودروهای تجاری فرسوده نیز با محدودیت‌هایی نظیر ممنوعیت حمل بار و مسافر در کلان‌شهرها و ممنوعیت ورود به مناطق کم‌انتشار آلاینده (LEZ) روبه‌رو خواهند شد. سکوهای حمل بار و مسافر نیز اجازه استفاده از خودروهای رسیده به سن فرسودگی را نخواهند داشت. برای کامیون‌ها و کشنده‌های با ظرفیت اسمی ۲۰ تن و بالاتر، خدماتی مانند بارنامه، باربرگ، ثبت عملکرد پیمایش و تخصیص سوخت پایه و سوخت مبتنی بر عملکرد، به تدریج محدود خواهد شد.
این محدودیت‌ها برای ناوگان بالای ۵۰ سال در چهار مرحله سنی اجرا می‌شود:
– بیش از ۵۵ سال
– ۵۴ و ۵۵ سال
– ۵۲ و ۵۳ سال
– ۵۰ و ۵۱ سال
زمان دقیق اجرای این محدودیت‌ها پس از ابلاغ شیوه‌نامه و طبق برنامه اعلامی توسط وزارت راه و شهرسازی، سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای، وزارت کشور و سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها تعیین خواهد شد. این برنامه با در نظر گرفتن ظرفیت تولید داخلی و واردات تدوین می‌شود و پس از اجرای موفقیت‌آمیز برای ناوگان بالای ۵۰ تن، برای ناوگان با ظرفیت و سن پایین‌تر نیز تصمیم‌گیری خواهد شد.
فرصت پنج‌ساله برای مالکان خودروهای فرسوده
مالکان خودروهای فرسوده‌ای که در سامانه ثبت‌نام کرده و آمادگی خود را برای اسقاط اعلام نموده‌اند، با رعایت اولویت‌های تعیین شده، حداکثر تا پنج سال و تا زمان فراهم شدن شرایط و تسهیلات، از محدودیت‌های فوق معاف خواهند بود. اما اگر پس از فراهم شدن شرایط و پرداخت تسهیلات، مالک از اسقاط خودرو خودداری کند، وزارت صمت موضوع را به پلیس راهور اطلاع داده و ممنوعیت تردد و سایر محدودیت‌ها اعمال خواهد شد.
در صورت عدم استقبال کافی در یک گروه کاربری، امکان انتقال مشوق‌ها به خودروهایی با سن فرسودگی پایین‌تر وجود دارد و محدودیت گروه قبلی لغو می‌شود. سیاست‌گذاری و اولویت‌بندی سالانه طرح‌های نوسازی و اسقاط بر عهده کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا قرار گرفته است.
مشوق جدید: گواهی صرفه‌جویی سوخت
برای تشویق اسقاط کامیون‌ها و کشنده‌ها، علاوه بر گواهی اسقاط، گواهی صرفه‌جویی سوخت نیز به مالکان حقیقی یا حقوقی اعطا خواهد شد. این گواهی باید در بورس انرژی پذیرفته شود. متقاضیان باید کارت سوخت فعال و تابعیت ایرانی داشته باشند. پس از تأیید اسقاط توسط وزارت صمت و ابطال کارت سوخت، گواهی صرفه‌جویی سوخت صادر می‌گردد. میزان این گواهی بر اساس سن، ارزش بازار و سایر ویژگی‌های خودرو تعیین شده و شیوه‌نامه آن باید حداکثر ظرف دو ماه پس از ابلاغ آیین‌نامه تدوین و ابلاغ شود.
واردات و خودروهای هیبریدی در کانون توجه
واردات خودروهای نو و صفر کیلومتر نیز به اسقاط گره خورده است. تعداد گواهی اسقاط مورد نیاز برای این خودروها بر اساس قیمت گمرکی و رتبه انرژی تعیین می‌شود. در جدول واردات، تعداد گواهی مورد نیاز به شرح زیر است:
– خودروهای سنگین و تجاری: ۶ تا ۱۶ گواهی
– خودروهای سواری: ۱ تا ۱۲ گواهی
– موتورسیکلت: ۲ تا ۱۲ گواهی
واردکنندگان کامیون و کشنده باید پیش از ثبت سفارش، متعهد به ارائه گواهی اسقاط شوند. برای خودروهای امدادی، آمبولانس، آتش‌نشانی، یگان حفاظت، سازمان حفاظت محیط زیست و خودروهای نظامی، امنیتی و انتظامی، تنها ۲۵ درصد از ارقام جدول گواهی اسقاط اعمال خواهد شد.
این اصلاحیه سه نوع خودرو هیبریدی را به شرح زیر تعریف کرده است:
– E-REV: موتور برقی نیروی محرکه را تأمین می‌کند و موتور احتراقی صرفاً برای شارژ باتری است؛ در این آیین‌نامه، برقی محسوب می‌شود.
– HEV: هم موتور احتراقی و هم موتور برقی نیروی محرکه خودرو را تأمین می‌کنند.
– PHEV: مانند HEV است، اما قابلیت شارژ از منبع برق خارجی را نیز دارد.
برای خودروهای هیبریدی، تولیدکنندگان باید به ازای هر چهار دستگاه، یک گواهی اسقاط و واردکنندگان به ازای هر دو دستگاه، یک گواهی اسقاط از همان گروه خودرویی در سامانه درج کنند. میزان ارزبری واردات هیبریدی در این الزام تأثیری ندارد. در طرح جایگزینی موتورسیکلت فرسوده نیز، اگر متقاضی موتورسیکلت برقی را انتخاب کند، تعداد گواهی اسقاط موتورسیکلت فرسوده او دو برابر محاسبه می‌شود.
ابهامات پیرامون اجباری بودن گواهی اسقاط
یکی از مهم‌ترین ابهامات این اصلاحیه، ماهیت اجباری یا قابل خرید بودن گواهی اسقاط است. دولت از یک سو شماره‌گذاری خودروهای تولید داخل را منوط به ارائه گواهی اسقاط کرده و خودروسازان را ملزم به تهیه یک گواهی به ازای هر چهار دستگاه تولیدی می‌داند. اما از سوی دیگر، اگر گواهی در سامانه تأمین نشود، تولیدکننده می‌تواند ۱.۵ درصد از مأخذ تعیین شده در قانون مالیات بر ارزش افزوده را به صندوق پرداخت کند.
این سازوکار این پرسش را مطرح می‌کند که اگر گواهی اسقاط شرط شماره‌گذاری است، چرا با پرداخت پول می‌توان جای آن را پر کرد؟ این موضوع ممکن است در عمل، تعهد اسقاط را از یک الزام واقعی برای خارج کردن خودروهای فرسوده، به یک هزینه قابل پرداخت برای خودروسازان تبدیل کند، به ویژه اگر تأمین گواهی در بازار دشوار باشد. همچنین، تبصره‌های ۲، ۵، ۶ و ۹ ماده ۱۱ حذف شده و عبارت «قیمت مصوب سازمان حمایت» کنار گذاشته شده و عبارت «پس از تولید گواهی اسقاط» جایگزین «از دریافت خودروی اسقاطی» شده است.
شفافیت در گردش مالی اسقاط
صندوق مربوطه موظف شده است اطلاعات مالی مربوط به اسقاط را به صورت برخط در سامانه ثبت کند. این اطلاعات شامل دریافتی از هر شرکت تولیدکننده و واردکننده، تعداد محصول، تاریخ واریز به صندوق، تاریخ واریز صندوق به خزانه، گردش مالی عوارض و نحوه هزینه‌کرد و پرداخت تسهیلات به تفکیک گروه کاربری خواهد بود.
سامانه نیز باید برای دستگاه‌هایی نظیر پلیس راهور، بیمه مرکزی، وزارت کشور و وزارت راه و شهرسازی وب‌سرویس داشته باشد و سازمان حفاظت محیط زیست دسترسی کامل به آن پیدا کند. علاوه بر این، سازمان حفاظت محیط زیست امکان بازدید و نظارت بر مراکز اسقاط را خواهد داشت. در تبصره (۱) ماده ۱۸ نیز عبارت «با همکاری» به «با کسب نظر» تغییر کرده است.
تبصره (۴) ماده ۱۵ صراحتاً بیان می‌کند که شماره‌گذاری خودروها و موتورسیکلت‌های تولید داخل منوط به ارائه گواهی اسقاط معادل یک دستگاه خودرو به ازای هر چهار دستگاه تولید محصولات و مطابق جدول ماده ۱۵ است. تبصره (۶) همین ماده نیز برای موتورسیکلت برقی در طرح جایگزینی، ضریب دو برابری گواهی را تعیین کرده و تبصره جدید (۷) نحوه قیمت‌گذاری گواهی‌ها را به گروه کاربری مرتبط کرده است. در نهایت، در ابتدای ماده ۲۱ نیز تصویب‌نامه شماره ۶۱۵۷۲ت ۴۲۵۹۶ک مورخ ۱۳۸۸/۳/۲۰ اضافه شده است.
