شوک قیمتی جدید در بازار روغن و لبنیات: آیا سفره مردم کوچک‌تر می‌شود؟ جزئیات افزایش قیمت‌ها و پیش‌بینی بازار تا پایان مهر ۱۴۰۵

بازار کالاهای اساسی در ایران همواره تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله نرخ تورم، هزینه‌های تولید و سیاست‌های اقتصادی قرار دارد. در ماه‌های اخیر، روغن و لبنیات به عنوان دو قلم مهم در سبد مصرفی خانوارها، با نوسانات قیمتی قابل توجهی مواجه بوده‌اند که نگرانی‌هایی را در خصوص قدرت خرید مردم ایجاد کرده است.

تورم عمومی و تأثیر آن بر کالاهای اساسی

بر اساس گزارش‌های رسمی، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در تیر ماه ۱۴۰۵ به عدد ۶۷۶.۹ رسیده است. این شاخص نسبت به ماه قبل ۳.۱ درصد، نسبت به ماه مشابه سال قبل ۸۷.۹ درصد و در دوازده ماهه منتهی به ماه جاری ۶۶.۰ درصد افزایش داشته است. این ارقام نشان‌دهنده تورم عمومی بالایی است که به طور مستقیم بر قیمت کالاهای اساسی از جمله روغن و لبنیات تأثیر می‌گذارد.

• تورم نقطه‌به‌نقطه: در تیر ماه ۱۴۰۵، تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای کشور ۸۷.۹ درصد بوده است. این بدان معناست که خانوارها به طور میانگین، ۸۷.۹ درصد بیشتر از تیر ماه ۱۴۰۴ برای خرید یک «مجموعه کالاها و خدمات یکسان» هزینه کرده‌اند.
• تورم ماهانه: تورم ماهانه خانوارهای کشور در تیر ماه ۱۴۰۵ برابر ۳.۱ درصد بوده است. این رقم برای گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» ۲.۵ درصد و برای گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» ۳.۶ درصد گزارش شده است.
• نرخ تورم سالانه: نرخ تورم سالانه برای خانوارهای کشور در تیر ماه ۱۴۰۵ به ۶۶.۰ درصد رسیده که نسبت به ماه قبل ۴.۰ واحد درصد افزایش یافته است.

شوک قیمتی در بازار روغن و لبنیات

گزارش‌ها حاکی از آن است که در تیرماه ۱۴۰۵، اگرچه برخی اقلام خوراکی نسبت به ماه قبل کاهش قیمت جزئی داشته‌اند، اما مقایسه با سال گذشته از جهش سنگین قیمت کالاهای اساسی خبر می‌دهد. این افزایش قیمت‌ها فشار مضاعفی بر هزینه‌های خانوارها وارد کرده است.

لبنیات: افزایش قیمت شیر و ماست

در گروه لبنیات، همزمان با افزایش ماهانه قیمت‌ها، تورم نقطه‌ای نیز رشد قابل توجهی داشته است:

• شیر پاستوریزه: نسبت به ماه قبل ۶ درصد و نسبت به تیرماه سال گذشته ۱۵۰ درصد افزایش قیمت داشته است.
• ماست: در همین بازه زمانی به ترتیب ۸ درصد نسبت به ماه قبل و ۱۳۰ درصد نسبت به سال گذشته رشد قیمت را تجربه کرده است.

در ابتدای مهر ۱۴۰۵ نیز نرخ شیر خام ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده و قیمت‌های مصوب شیر بطری ۲.۵ درصد، شیر نایلونی ۲.۵ درصد و ماست دبه‌ای ۲.۵ درصد به ترتیب ۱۲۰ هزار، ۹۱ هزار و ۲۶۵ هزار تومان اعلام شده است. این افزایش نرخ شیر خام که حدود ۷۰ درصد هزینه تولید محصولات لبنی را تشکیل می‌دهد، عامل اصلی افزایش قیمت فرآورده‌های لبنی است.

روغن: رشد بی‌سابقه قیمت‌ها

روند افزایشی قیمت‌ها در گروه روغن نیز ادامه داشته است:

• روغن مایع: در تیرماه نسبت به ماه قبل حدود ۳ درصد افزایش و در مقایسه با تیرماه سال گذشته ۳۴۴ درصد رشد قیمت داشته است.
• روغن جامد: در مقایسه سالانه با افزایش حدود ۴۰۰ درصدی قیمت مواجه شده است.

در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز افزایش قیمت انواع روغن نباتی بین ۳ تا ۱۱ درصد برای جبران افزایش هزینه خرید روغن خام، مواد و ملزومات بسته‌بندی اعلام شده بود. تفاوت قیمت میان انواع روغن نیز قابل توجه است؛ برای مثال، روغن سرخ‌کردنی ۱.۵ لیتری روناتیس ۱ میلیون و ۲۹۵ هزار و ۸۵۰ تومان و مدل پخت‌وپز همان حجم ۷۹۵ هزار تومان قیمت داشته‌اند.

چرا هزینه تولید در لبنیات سریع‌تر خود را نشان می‌دهد؟

در لبنیات، ماده اولیه اصلی (شیر خام) سهم بالایی از هزینه تولید را به خود اختصاص می‌دهد. نرخ شیر خام با چربی ۳.۲ درصد در سال ۱۴۰۵، ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم تعیین شده است. همین سهم بالا باعث می‌شود تغییر در هزینه شیر خام، نسبتاً سریع خود را در قیمت شیر، ماست و پنیر نشان دهد. افزایش نرخ شیر خام از ۴۶ هزار و ۵۰۰ تومان به ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان در ابتدای سال، یکی از عوامل اصلی تغییر قیمت محصولات لبنی بوده است.

در مقابل، در بازار روغن، ساختار هزینه بیشتر به قیمت روغن خام، هزینه بسته‌بندی، نرخ ارز مورد استفاده برای تأمین مواد اولیه و وضعیت واردات وابسته است. بنابراین، تغییرات بازار روغن می‌تواند با فاصله و شدت متفاوتی میان برندها و اندازه‌های مختلف دیده شود.

جدول آخرین قیمت‌های قابل استناد روغن و لبنیات (۸ مهر ۱۴۰۵)

*قیمت‌های فوق از آخرین داده‌های قابل استناد منتشرشده تا پیش از ۸ مهر انتخاب شده‌اند و ارقام بازار آزاد را نباید به‌عنوان نرخ لحظه‌ای همه فروشگاه‌ها تلقی کرد.

پیش‌بینی قیمت‌ها برای ۹ مهر ۱۴۰۵

با توجه به عوامل مؤثر بر بازار، پیش‌بینی می‌شود که روند افزایشی قیمت‌ها در برخی اقلام ادامه یابد:

برای لبنیات، ادامه فشار هزینه‌ای به دلیل نرخ ثابت شیر خام و سهم بالای آن در هزینه تولید محتمل است. در روغن نیز، با توجه به فاصله قابل توجه میان قیمت مدل‌های سرخ‌کردنی و پخت‌وپز، افزایش محدود قیمت برای مدل‌های مورد اشاره پیش‌بینی می‌شود. این ارقام صرفاً پیش‌بینی بازار هستند و نرخ قطعی فردا محسوب نمی‌شوند.

نتیجه‌گیری

بازار روغن و لبنیات در ایران همچنان با چالش‌های ناشی از تورم عمومی و افزایش هزینه‌های تولید مواجه است. در لبنیات، وابستگی مستقیم به قیمت شیر خام باعث می‌شود تغییرات هزینه‌ای به سرعت به محصول نهایی منتقل شود، در حالی که در روغن، عوامل متعددی از جمله نرخ ارز و بسته‌بندی نیز در قیمت‌گذاری نقش دارند. این تفاوت‌ها منجر به نوسانات قیمتی متفاوت در این دو گروه کالایی شده و فشار بر سبد معیشتی خانوارها را افزایش داده است.